ویروس کرونا تا چند روز روی سطوح میماند

ویروس کرونا، بسته به نوع سطح و شرایط محیطی، می‌تواند از چند ساعت تا چند روز (معمولاً ۲ تا ۷۲ ساعت) روی سطوح باقی بماند و همچنان امکان انتقال را ایجاد کند.

اهمیت ماندگاری ویروس کرونا روی سطوح

ماندگاری ویروس کرونا روی سطوح یکی از دغدغه‌های اصلی افراد، خانواده‌ها، مراکز بهداشتی و محیط‌های کاری است. چراکه اغلب انتقال ویروس‌ها به واسطه تماس دست‌ها با سطوح آلوده و سپس لمس صورت، چشم، دهان یا بینی انجام می‌گیرد. این موضوع باعث شد از ابتدای همه‌گیری ویروس SARS-CoV-2، مطالعات متعددی درباره زمان بقای آن روی مواد مختلف انجام شود و نتایج‌شان سهم بالایی در تدوین راهبردهای بهداشت محیطی و فردی داشت.

نتایج پژوهش‌ها درباره ماندگاری کرونا روی سطوح مختلف

مطالعات علمی متعدد نشان داده‌اند که ویروس کرونا بسته به جنس سطح، شرایط دما و رطوبت، میزان نور (به‌ویژه نور خورشید و ماوراءبنفش)، و میزان آلودگی اولیه با ذرات ویروس، زمان بقای متفاوتی دارد.

ماندگاری روی سطوح پلاستیکی و استیل ضدزنگ

طبق یافته‌های معتبر، ویروس کرونا روی سطوح پلاستیکی و استیل ضدزنگ از بین سطوح رایج، بیشترین میزان ماندگاری را دارد؛ به طور معمول بین ۲ تا ۳ روز (۴۸ تا ۷۲ ساعت) می‌تواند زنده باقی بماند. البته، این مدت با افزایش دما و پایین آمدن رطوبت کاهش می‌یابد.

سطوح کاغذی و کارتنی

روی سطوحی مثل کارتن، مقوا یا کاغذ، نتایج آزمایش‌ها حاکی از بقایی در حدود ۲۴ ساعت یا کمتر است. از جمله پژوهش مذکوری که در نشریه New England Journal of Medicine منتشر شد، مشخص گردید کرونا روی کارتن حداکثر تا یک روز فعال می‌ماند و پس از این زمان احتمال انتقال به شدت کاهش می‌یابد.

سطوح شیشه‌ای، سرامیکی و چینی

در مورد شیشه، سرامیک و چینی، ویروس می‌تواند از چند ساعت تا ۴۸ ساعت دوام داشته باشد، ولی عمدتاً میزان بقای آن روی این سطوح کمتر از استیل و پلاستیک است.

سطوح پارچه‌ای و لباس

معمولاً پارچه‌ها، الیاف و لباس، بستر مناسبی برای بقای طولانی مدت کرونا نیستند و ویروس روی پارچه ظرف چند ساعت تا نهایتاً یک روز از بین خواهد رفت. نتایج بررسی‌ها دوام ویروس روی این سطوح را کوتاه‌تر نشان می‌دهد که می‌تواند به دلیل جذب رطوبت و تماس با هوا باشد.

سطوح چوبی

سطوح چوبی رطوبت را جذب می‌کنند و محیط آسیب‌پذیرتری نسبت به ویروس فراهم می‌آورند. مشخص شده که ویروس روی این سطوح بین چند ساعت تا ۲۴ ساعت زنده می‌ماند.

سطوح مسی

سطوح مسی خاصیت ضدویروسی دارند و تحقیقات نشان داده ویروس کرونا روی این سطوح کمتر از ۴ ساعت دوام می‌آورد که نسبت به سایر سطوح بسیار کمتر است.

تأثیر شرایط محیطی بر بقای ویروس کرونا روی سطوح

دما و رطوبت

دمای بالا و رطوبت پایین، بقا و عفونت‌زایی ویروس کرونا را کاهش می‌دهند. در دمای ۲۲ درجه و شرایط رطوبت متوسط، بیشترین بقا دیده می‌شود، اما بالاتر رفتن دما و افت رطوبت، ویروس را سریع‌تر غیرفعال می‌کند.

تابش نور مستقیم و نور ماوراء بنفش

تابش آفتاب و به ویژه نور فرابنفش (UV) یکی از مؤثرترین عوامل ضدعفونی‌کننده طبیعی علیه ویروس کروناست که می‌تواند مدت بقای ویروس روی سطوح را به شدت کاهش دهد.

تمیزی اولیه سطوح

در مکان‌هایی که آلودگی و ذرات چرب یا آلی بیشتر وجود دارد، احتمال بقای طولانی‌تر ویروس بالاتر است. در مقابل، سطوح تمیز و عاری از آلودگی امکان بقای ویروس را کم می‌کند.

ماندگاری ویروس در شرایط محیطی مختلف

ویروس کرونا حساسیت زیادی به محلول‌های ضدعفونی‌کننده، حرارت و سطح دارد. نتایج علمی حاکی از آن است که ویروس در شرایط مرطوب و دمای ملایم، روزها می‌تواند زنده بماند اما در معرض گرمای شدید یا مواد شیمیایی (مثل محلول‌های الکلی بالای ۶۲٪ و محلول‌های کلردار)، به سرعت از بین می‌رود.

نقش جنس سطح در بقای کرونا

تمامی سطوح درجه مشابهی از جذب یا دفع ویروس ندارند. سطوح صاف، غیرقابل جذب و متراکم مثل پلاستیک یا استیل چندین ساعت تا روزها میزبان ویروس می‌شوند، اما سطوحی که رطوبت دارند، متخلخل هستند یا خاصیت جذب‌کننده مثل چوب و پارچه دارند، ضمن کاهش احتمال انتقال، بقای ویروس را کم می‌کنند.

آزمایش‌های میدانی و مطالعات عینی

طی شیوع همه‌گیری، چندین تست روی اشیاء و سطوح در مکان‌های مختلف مثل فروشگاه‌ها، حمل و نقل عمومی، بیمارستان‌ها و منازل انجام شد که نشان داد حتی اگر بقای تئوری ویروس روی سطحی ۷۲ ساعت باشد، احتمال انتقال آن بعد از چند ساعت به شدت افت می‌کند؛ زیرا به مرور تعداد ویروس‌های فعال کاهش می‌یابد و غیرفعال می‌شوند.

نقش مواد ضدعفونی‌کننده در حذف ویروس از سطوح

الکل، وایتکس (هیپوکلریت سدیم)، محلول‌های آمونیوم کواترنر، پر اکسید هیدروژن، و سایر مواد دارای تأثیر سریع و پایدار بر حذف ویروس کرونا از روی سطوح دارند. استفاده صحیح از این مواد، همه ذرات ویروس را ظرف ۳۰ ثانیه تا ۵ دقیقه کاملاً غیرفعال می‌کند.

مقایسه بقای کرونا با سایر ویروس‌ها روی سطوح

ویروس کرونا نسبت به ویروس‌هایی چون آنفلوانزا مدت بیشتری می‌تواند روی سطوح خاص بماند، اما نسبت به باکتری‌ها که بعضاً هفته‌ها یا ماه‌ها روی سطوح زنده‌اند، عمر کوتاه‌تری دارد. همین امر، نیاز به رعایت بهداشت را بالا می‌برد، اما جای نگرانی غیرمعمول نیست.

اثر ماندگاری ویروس در محیط‌های عمومی و خانه

در اماکن عمومی مانند فروشگاه‌ها، ایستگاه‌های مترو، رستوران‌ها و سرویس‌های بهداشتی به دلیل تردد بالا، خطر انتقال از طریق سطوح وجود دارد. در منزل اما با رعایت اقدامات بهداشتی و شست‌وشوی مرتب دست‌ها، این نگرانی به حداقل می‌رسد.

نقش رفتار روزانه در کاهش خطر انتقال از سطوح

آموزش رفتارهای بهداشتی، شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون یا مواد ضدعفونی‌کننده، ضدعفونی کردن بسته‌ها، کلیدها، موبایل، و اجسام پرتماس، و پرهیز از تماس مستقیم دست با صورت از بهترین راهکارهای پیشگیری از انتقال از طریق سطوح است.

نقش تهویه و جابجایی هوا

تهویه مناسب در مکان‌های بسته باعث کاهش تراکم ویروس‌ها روی سطوح و در محیط می‌شود. تهویه مستمر، به ویژه بازگذاشتن در و پنجره‌ها و یا استفاده از سیستم‌های تهویه مکانیکی، مدت ماندگاری ذرات ویروسی معلق را نیز کم می‌کند.

پاسخ به رایج‌ترین پرسش‌ها درباره ماندگاری کرونا روی سطوح

آیا لمس سطح آلوده خطر زیادی دارد؟

خطر اصلی زمانی ایجاد می‌شود که بلافاصله پس از لمس سطح آلوده، دست به دهان، بینی یا چشم زده شود. اما با شست‌وشوی دست و عدم لمس چهره، ریسک انتقال به حد ناچیز می‌رسد.

آیا مواد غذایی و بسته‌بندی انتقال‌دهنده‌اند؟

تاکنون شواهد علمی انتقال از طریق مواد غذایی یا بسته‌بندی آنها را تایید نکرده، اما ضدعفونی بسته‌بندی و شست‌وشوی مواد غذایی خام توصیه می‌شود.

نقش دمای یخچال و فریزر

در دمای پایین‌تر (شبیه یخچال) ویروس می‌تواند روزها زنده بماند. با این حال ضدعفونی سطوح یخچال خصوصاً دسته‌ها و دستگیره‌ها اهمیت دارد.

استفاده از اسپری‌های خانگی و طبیعی

محلول‌های خانگی چون سرکه، آب‌لیمو یا شوینده‌های گیاهی تأثیر چندانی بر غیرفعال‌سازی کرونا ندارند و بهتر است از مواد شناخته‌شده‌ی ضدویروس استفاده شود.

دستورالعمل وزارت بهداشت و سازمان جهانی بهداشت

وزارت بهداشت ایران، سازمان جهانی بهداشت (WHO) و CDC آمریکا توصیه می‌کنند تمام سطوح پرتکرار، به ویژه در محیط‌های عمومی به صورت منظم با محلول‌های ضدعفونی‌کننده مناسب ضدعفونی شوند و شست‌وشوی مکرر دست را در اولویت قرار دهند.

چه زمانی احتمال انتقال از سطح به صفر می‌رسد؟

با گذشت ۷۲ ساعت از آلودگی سطح (در شرایط معمول محیطی)، تعداد ویروس‌های زنده اغلب به حدی می‌رسد که احتمال انتقال عملاً ناچیز خواهد بود، اما این زمان ممکن است بسته به جنس سطح و شرایط، کمی کمتر یا بیشتر شود.

جمع‌بندی و توصیه‌های کاربردی

ماندگاری ویروس کرونا از چند ساعت تا حداکثر ۷۲ ساعت روی سطوح مختلف وابسته به جنس و شرایط محیطی است، اما رعایت بهداشت دست‌ها، ضدعفونی سطوح پرتماس، پرهیز از تماس دست آلوده با صورت و تهویه محیط بهترین راه پیشگیری است. افزایش آگاهی، انتخاب مواد مناسب ضدعفونی و ایجاد عادت درست شست‌وشو، تا حد زیادی خطر انتقال از سطوح را از بین می‌برد.

در نهایت، دانستن این که ویروس کرونا تا چند روز روی سطوح می‌ماند، می‌تواند نگاه ما را نسبت به رفتارهای شخصی و اجتماعی هوشمندانه‌تر کند و فضای امن‌تری برای خود و دیگران فراهم کند.