ویروس کرونا چند نفر را کشت

ویروس کرونا یا کووید-۱۹ از زمان آغاز پاندمی در اواخر سال ۲۰۱۹ تا به امروز، جان بیش از ۷ میلیون نفر را به طور رسمی در سراسر جهان گرفته است، اما آمار واقعی مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری احتمالاً بسیار بیشتر از این رقم است.

در ادامه، با بررسی آمار دقیق، ابعاد تاثیر کرونا بر مرگ‌ومیر جهانی، عوامل مؤثر بر نرخ مرگ، تفاوت‌ها در گروه‌های سنی، جنسیت، کشورها و مناطق، و جمع‌بندی پژوهش‌های علمی و آماری در این زمینه، مروری جامع و مستند بر پاسخ این پرسش مهم خواهیم داشت.

مقدمه: پاندمی جهانی و آغاز یک بحران مرگبار

با شیوع ویروس کرونا در شهر ووهان چین در دسامبر ۲۰۱۹، دنیا درگیر بحرانی شد که نه تنها نظام سلامت بلکه جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و روانی جوامع را هم دگرگون ساخت. کووید-۱۹ علاوه بر ابتلای صدها میلیون نفر، باعث فوت میلیون‌ها انسان در سراسر جهان شد و جزو مرگبارترین پاندمی‌های تاریخ معاصر قرار گرفت. ثبت هر مورد مرگ به عنوان «مرگ ناشی از کووید-۱۹» علاوه بر تشخیص و تائید پزشکی، به سیاست‌های کشورها، شفافیت، آزمایشات و روش گزارش‌دهی وابسته بود. همین مساله باعث شده تفاوت‌هایی در برآورد آمار دیده شود.

آمار رسمی مرگ‌ومیر ویروس کرونا

طبق داده‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO) و پایگاه اخبار دانشگاه جان هاپکینز تا نیمه ۲۰۲۳ و بر اساس گزارش‌های دولتی، تعداد فوتی‌های رسمی کرونا در جهان از ۷ میلیون نفر فراتر رفته است. این رقم نشان‌دهنده تعداد تائید شده مبتنی بر آزمایش و تشخیص مستقیم کووید-۱۹ است. با این حال، بسیاری از متخصصان معتقدند آمار واقعی به دلیل مشکلات گزارش‌دهی، عدم ثبت مرگ‌های غیرمستقیم ناشی از کرونا و محدودیت‌های تست، احتمالاً دو تا سه برابر بیش‌تر است.

مرگ‌ومیر کرونا در کشورهای مختلف

توزیع فوتی‌ها در کشورها و قاره‌ها متفاوت است. برخی کشورها مانند آمریکا، برزیل، هند، روسیه، مکزیک و بریتانیا بیشترین تعداد مرگ را گزارش کرده‌اند. در چین، داده‌های رسمی با پرسش‌هایی روبه‌روست و کارشناسان باور دارند موارد زیادتری ثبت نشده است.

| کشور | تعداد فوتی‌های رسمی (تا ۲۰۲۳) |

|——|——————————|

| آمریکا | بیش از ۱.۱ میلیون نفر |

| برزیل | بیش از ۷۰۰ هزار نفر |

| هند | بیش از ۵۳۰ هزار نفر |

| روسیه | بیش از ۳۹۰ هزار نفر |

| مکزیک | بیش از ۳۳۰ هزار نفر |

| بریتانیا | بیش از ۲۲۰ هزار نفر |

| ایران | بیش از ۱۴۶ هزار نفر |

مفهوم «مرگ ناشی از کرونا»: مستقیم یا غیرمستقیم؟

همه مرگ‌هایی که در دوره پاندمی اتفاق افتاده‌اند به طور مستقیم ناشی از عفونت ویروس SARS-CoV-2 نیستند. برخی افراد به علت مشکلات قلبی، تنفسی یا سایر بیماری‌های تشدید شده توسط کرونا، فوت کردند. برخی نیز به دلیل محدودیت‌های دسترسی به درمان‌های غیروابسته به کرونا جان باختند. بررسی آماری «مرگ‌های اضافی یا مازاد» (Excess Deaths) به عنوان معیاری دقیق‌تر برای تخمین تلفات واقعی استفاده می‌شود.

مرگ‌های اضافی (Excess Deaths): واقعیتی تلخ‌تر از آمار رسمی

محققان با مقایسه تعداد کل مرگ‌ومیر در پاندمی با سال‌های قبل، تخمین زده‌اند که بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون نفر در بازه ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ مازاد بر انتظار فوت کرده‌اند. این تفاوت به معنای تاثیر غیرمستقیم کروناست و نشان می‌دهد رقم واقعی قربانیان کرونا احتمالاً بسیار بیش‌تر از آمار رسمی است.

تفاوت‌های جغرافیایی و جمعیتی در مرگ‌ومیر کرونا

شیوع و شدت تلفات کرونا بر اساس سن، جنسیت، شرایط زمینه‌ای، امکانات درمانی و حتی ویژگی‌های ژنتیکی متغیر بود.

تاثیر سن: مرگ‌باری بالاتر برای سالمندان

افرادی که سن بالاتر از ۶۰ سال داشتند و به ویژه آن‌هایی که دارای بیماری‌های مزمنی چون دیابت، بیماری قلبی، فشار خون بالا، سرطان یا چاقی بودند، بیش از همه در معرض خطر مرگ قرار داشتند. آمار فوتی بالاترین درصد را در جمعیت سالمند و بیمار نشان می‌دهد.

تفاوت جنسیتی در مرگ‌ومیر کووید-۱۹

مطالعات جهانی نشان داده‌اند که مردان در مقایسه با زنان، بیشتر در معرض خطر مرگ ناشی از کووید-۱۹ قرار داشته‌اند. این تفاوت به فاکتورهایی چون وضعیت ایمنی، سبک زندگی، بیماری‌های زمینه‌ای و حتی تفاوت‌های ژنتیکی مرتبط است.

تاثیر مناطق: کشورهای کم‌درآمد و پرجمعیت

در کشورهای با جمعیت بالا، تراکم زیاد، امکانات درمانی محدود و میزان فقر بالا، نرخ تلفات به طور معنی‌داری بیشتر بوده است. به خصوص در مناطقی که دسترسی به واکسن و درمان محدود بود، ویروس تلفات بیشتری بر جا گذاشت.

دوره‌های اوج مرگ‌ومیر کرونا

موج اول: بهار و تابستان ۱۳۹۹ (۲۰۲۰)

در این دوره، کشورهای اروپایی، آمریکا، ایران و چین بیشترین رشد تعداد مبتلایان و فوتی‌ها را تجربه کردند. نبود واکسن و محدودیت تجهیزات درمانی، میزان مرگ در سالمندان و بیماران را افزایش داد.

موج‌های بعدی و ظهور واریانت‌ها

موج دوم و سوم در پی ظهور واریانت‌های خطرناک‌تر مانند دلتا و اُمیکرون، موجب رشد قابل توجه آمار فوتی‌ها به ویژه در مناطق واکسینه نشده شد. مثلا تنها در موج دلتا، کشور هند آمار فوتی‌های خود را هزاران نفر در روز ثبت کرد.

نقش واکسیناسیون و کنترل مرگ‌ومیر

با آغاز واکسیناسیون جهانی از اواخر ۲۰۲۰، کاهش قابل ملاحظه تلفات در جمعیت‌های واکسینه شده مشاهده شد. به طور مثال، کشورهای اروپایی پس از واکسیناسیون گسترده شاهد نصف شدن آمار فوتی‌ها بودند. اما همچنان در برخی کشورها که دسترسی به واکسن محدود بود، میزان تلفات بالا باقی ماند.

آمار مرگ‌ومیر در ایران

در ایران، بر اساس آمار رسمی وزارت بهداشت، تا تابستان ۱۴۰۲ بیش از ۱۴۶ هزار نفر به طور مستقیم بر اثر کووید-۱۹ جان خود را از دست داده‌اند. اما گزارش‌های پزشکی و مقایسه مرگ‌های سال‌های پاندمی با سال‌های قبل، رقم واقعی را بیش از ۲۵۰ هزار نفر تخمین می‌زنند.

تاثیر کرونا بر کودکان و جوانان

اگرچه خطر مرگ در کودکان و نوجوانان بسیار کمتر از سالمندان بود، اما گزارش‌هایی از مرگ‌ومیر در کودکان دارای بیماری‌ زمینه‌ای یا نقص ایمنی نیز وجود دارد. مرگ‌ومیر در میان افراد جوان عمدتاً به علت بیماری‌های غیرمنتظره، عدم واکسیناسیون، بیماری‌های زمینه‌ای یا سویه‌های شدیدتر رخ داده است.

مرگ‌ومیر در کادر درمان و پزشکی

تعداد زیادی از قربانیان، کادر درمانی، پزشکان، پرستاران و نیروهای خدماتی بیمارستان‌ها بودند که به دلیل تماس مستقیم با بیماران کرونا و کمبود تجهیزات حفاظتی، جان خود را از دست دادند. طبق گزارش سازمان‌های بین‌المللی، هزاران پزشک و پرستار در سراسر جهان قربانی این ویروس شدند.

عوامل افزایش‌دهنده خطر مرگ ناشی از کرونا

– بیماری‌های زمینه‌ای (دیابت، چاقی، بیماری قلبی، سرطان، نارسایی کلیه و …)

– کهولت سن

– ضعف سیستم ایمنی

– عدم واکسیناسیون یا تاخیر در دریافت دوزهای یادآور

– کمبود امکانات درمانی و تخت‌های بیمارستانی

– حضور در مناطق پرجمعیت و محیط‌های بسته

کرونا و آمار مرگ‌ومیر غیرمستقیم

کرونا علاوه بر مرگ‌ومیر مستقیم، باعث افزایش مرگ‌های غیرمستقیم شد؛ به این معنا که بسیاری از بیماران به دلیل ترس از مراجعه به بیمارستان، نبود خدمات درمانی یا وقفه در روند درمان بیماری‌های دیگر، جان خود را از دست دادند. افزایش نرخ خودکشی، فوت ناشی از بیماری‌های قلبی، سرطان‌های درمان‌نشده و … از جمله پیامدهای غیرمستقیم پاندمی بوده است.

بررسی مرگ‌های ناشی از جهش‌ها و واریانت‌ها

هر جهش جدید در ویروس کرونا به میزان سرایت‌پذیری و مرگ‌زایی متفاوتی منجر شد. سویه دلتا به خصوص با میزان مرگ‌ومیر قابل توجه در سنین پایین‌تر و سرعت گسترش بالا، تعداد زیادی قربانی گرفت. در سویه اُمیکرون هرچند نرخ سرایت بسیار افزایش پیدا کرد، اما میزان مرگ کاهش داشت، گرچه همچنان تعداد فوتی‌ها به دلیل شیوع وسیع قابل توجه بود.

مقایسه مرگ‌ومیر کرونا با دیگر پاندمی‌های مدرن

کرونا در ردیف مرگبارترین بیماری‌های تاریخ مدرن قرار گرفت. به عنوان نمونه آنفلوآنزای اسپانیایی (۱۹۱۸-۱۹۲۰) حدود ۵۰ میلیون قربانی داشت، اما کرونا با وجود واکسن‌ها و درمان‌های مدرن، در کمتر از چهار سال، جان میلیون‌ها نفر را گرفت و نظام درمانی جهان را با بحران بی‌سابقه‌ای مواجه کرد.

چرا برآورد آمار دقیق قربانیان کرونا دشوار است؟

– تفاوت در روش‌های اعلام و ثبت مرگ در کشورهای مختلف

– نبود آزمایش و تشخیص قطعی برای همه فوتی‌ها

– مرگ‌های غیرمستقیم و خارج از بیمارستان

– اختلاف در تفسیر “مرگ مرتبط با کرونا”

بر همین اساس، تمامی منابع جهانی اذعان دارند که آمار رسمی فقط بخش کوچکی از واقعیت را بازتاب می‌دهد.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

بر اساس آمار رسمی منتشر شده، ویروس کرونا تا سال ۲۰۲۳ بیش از ۷ میلیون نفر را به طور تایید شده در جهان کشته است. برآوردهای علمی بر اساس مرگ های اضافی تعداد واقعی جان‌باختگان را بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون و حتی بیشتر می‌دانند. این بحران مرگبار، نشان داد که تهدید بیماری‌های نوپدید تا چه اندازه می‌تواند جهان را آسیب‌پذیر کند و اهمیت سرمایه‌گذاری بر سلامت عمومی، پژوهش‌های علمی و واکسیناسیون را بار دیگر یادآور شد.

کرونا نه‌تنها جان میلیون‌ها نفر را گرفت، بلکه اثرات ماندگار روانی، اجتماعی و اقتصادی بر خانواده‌ها و ملت‌ها برجای گذاشت و همچنان نیز آثار دیرپای آن موضوع پژوهش‌های علمی و سیاستگذاری‌های سلامت جهانی است. آمارها با وجود همه‌ی اختلافات و چالش‌ها، اهمیت مبادرت به تلاش برای مراقبت، پیشگیری، واکسیناسیون و آگاه‌سازی عمومی را بیش از پیش برجسته ساختند.