خواص گیلاس سرد یا گرم
در طب سنتی ایران، گیلاس از نظر طبع بهطور معمول «سرد و تر» شناخته میشود، یعنی خوردن آن برای افرادی با مزاج گرم و خشک بسیار مناسب است و میتواند گرمای بدن را تعدیل و رفع عطش کند. اما از نگاه طب جدید، گیلاس سرشار از آنتیاکسیدان، ویتامینها و ترکیبات مفید است که میتواند برای همه افراد مفید باشد، با این حال زیادهروی در مصرف آن، بهویژه برای کسانی که معده سرد یا مزاج بلغمی دارند، توصیه نمیشود. بنابراین، طبع غالب گیلاس «سرد» است و باید با توجه به ویژگیهای بدن خود و توصیههای طب سنتی و نوین مصرف شود.
—
تعریف و شناخت گیلاس
گیلاس یکی از محبوبترین میوههای تابستانی است که با رنگهای قرمز، صورتی، زرد و حتی سیاه در بازار عرضه میشود. این میوه نهتنها به خاطر طعم شیرین و آبدارش، بلکه به دلیل خواص درمانی و ارزش غذایی بالا اهمیت ویژهای دارد. گیلاس سرشار از ویتامینهای C، A، K، فیبر، پتاسیم، آنتیاکسیدانها و ترکیبات فنولیک است که همواره مورد توجه طب سنتی و پزشکی نوین قرار گرفته است.
طبع گیلاس در طب سنتی
در طب سنتی ایرانی، تقسیمبندی مزاجها به چهار گروه (سرد و تر، سرد و خشک، گرم و تر، گرم و خشک) انجام میگیرد. گیلاس در این مکتب، معمولاً دارای طبع سرد و تر دانسته میشود. به این معنا که مصرف آن برای افرادی که مزاج گرم یا خشک دارند، بسیار مناسب است. گیلاس اثر تسکیندهنده حرارت بدن، رفع عطش و تلطیف روح دارد و بهویژه در روزهای گرم سال انتخابی عالیست.
با این حال، زیادهروی در مصرف گیلاس میتواند علائمی مانند ضعف معده، دلدرد، نفخ و حتی اسهال ایجاد کند؛ بهویژه در افرادی که طبع آنان سرد است (افراد با غلبه بلغم).
نشانههای طبع سرد گیلاس
– کاهش حرارت بدن
– رفع عطش
– تسکین و آرامش
– مناسب برای افراد با مزاج گرم
– افزایش رطوبت اندامها
– ملین طبیعی برای رفع یبوست
طبع گیلاس در طب نوین
در پزشکی مدرن، مفاهیم طبع سرد یا گرم به روش سنتی تعریف نمیشوند، اما اثرات گیلاس بر بدن معمولاً با توجه به خواص مواد آن بررسی میشود. گیلاس، با داشتن مقدار زیادی آب و الکترولیت، احساس خنکی را به بدن منتقل میکند. مصرف گیلاس باعث هیدراته شدن بدن و کاهش دمای داخلی بهویژه در فصل گرما میشود.
از دید پزشکی نوین، گیلاس:
– خاصیت آنتیاکسیدانی قوی دارد
– ضد التهاب و ضد درد است
– به دفع سموم از بدن کمک میکند
– متعادلکننده فشار خون و چربی خون
– مفید در پیشگیری از نقرس و بیماریهای مرتبط با تجمع اسید اوریک
مقایسه دیدگاه طب سنتی و طب نوین
در طب سنتی گیلاس محوریت در تعدیل گرما و افزایش رطوبت دارد و در طب نوین هم اثرات خنککنندگی و ضد التهابی آن تأیید شده است. هر دو مکتب اتفاق نظر دارند که مصرف گیلاس برای اشخاص با معده قوی و مزاج گرم مناسب است و اشخاص با معده سرد باید در مصرف آن احتیاط کنند.
خواص درمانی گیلاس
۱. ضد التهاب و ضد درد
مصرف منظم گیلاس یا آب گیلاس موجب کاهش علائم التهابی، دردهای مفصلی، آرتریت و نقرس میشود. ترکیبات آنتوسیانین نقش اصلی را در این زمینه ایفا میکنند.
۲. تقویت سیستم ایمنی
مقدار بالای ویتامین C و مواد معدنی موجود در گیلاس به تقویت سیستم ایمنی، پیشگیری از سرماخوردگی، و افزایش مقاومت بدن کمک میکند.
۳. رقیقکننده و تصفیهکننده خون
گیلاس با دارا بودن ترکیبات آنتیاکسیدان و آب زیاد، به تصفیه خون و کاهش خطر غلظت خون و سکتههای قلبی کمک میکند.
۴. بهبود عملکرد سیستم گوارش
فیبر موجود در گیلاس میتواند به رفع یبوست، بهبود حرکت رودهها و سلامت کلی دستگاه گوارش کمک کند. البته در افراد با معده حساس، ممکن است ایجاد دلدرد کند.
۵. آرامبخش و بهبود کیفیت خواب
گیلاس منبع طبیعی ملاتونین است که میتواند باعث تنظیم چرخه خواب و بهبود کیفیت خواب شود، بهویژه اگر در ساعات عصر مصرف شود.
۶. کمک به دفع سموم بدن
گیلاس یک دتوکس طبیعی است و به دلیل خاصیت ادرارآور ملایم، در پاکسازی کلیهها و کبد نقش دارد؛ البته مصرف زیاد در افراد با کلیه و معده ضعیف باید با رعایت انجام شود.
۷. تاثیر بر زیبایی پوست و مو
وجود ویتامین C و آنتیاکسیدانها از پیری زودرس پیشگیری، شفافیت پوست و تقویت موها را افزایش میدهد.
افراد مناسب برای مصرف گیلاس
– افراد با مزاج گرم و خشک
– افراد مبتلا به عطش یا تشنگی زیاد
– ورزشکاران پس از فعالیت بدنی
– افرادی که در اقلیمهای گرم زندگی میکنند
– افرادی مبتلا به نقرس، فشار خون بالا یا التهاب مفاصل
افراد منع یا احتیاط در مصرف گیلاس
– افراد سردمزاج یا دارای معده سرد و ضعیف
– کودکان کم سن و سال (مصرف زیاد ممکن است موجب اسهال شود)
– افراد دچار اسهال مزمن یا نفخ
– بیماران کلیوی شدید (مصرف بیش از حد ادرارآور است)
– افرادی که به میوههای با طبع سرد حساسیت دارند
توصیههای طب سنتی برای مصرف گیلاس
– کسانی که معده سرد دارند، میتوانند گیلاس را با مقداری عسل یا دارچین میل کنند تا اثرات سردی آن تعدیل شود.
– بهتر است گیلاس در وعده صبحانه یا میانوعده میل شود و پس از آن آب زیاد ننوشید تا معده دچار ضعف و سستی نشود.
– افراد بلغمی (دارای بلغم غالب) بهتر است گیلاس را با طبع گرم مثل عناب خشک، گردو یا خرما میل کنند.
نشانههای مصرف نادرست گیلاس
در صورت مصرف بیش از حد یا نامناسب در افراد سردمزاج، علائم زیر ممکن است ظاهر شود:
– نفخ و سنگینی معده
– دردهای شکمی و اسهال
– ضعف و سردی اندام
– بیحالی و خوابآلودگی بیش از حد
خواص گیلاس از دید مزاجها
برای مزاج گرم
افراد دارای مزاج گرم (صفراویها) معمولاً دچار حرارت زیاد بدن، زود عصبانی شدن، تشنگی مکرر و خشکی دهان هستند. گیلاس با طبع سرد خود، حرارت و خشکی بدن را کنترل و باعث افزایش سرزندگی در این افراد میشود.
برای مزاج سرد
در صورتی که فرد با مزاج سرد (بلغمی یا سوداوی) بخواهد گیلاس مصرف کند پیشنهاد میشود در حد اعتدال و همراه با خوراکیهای گرم مثل عسل یا زنجبیل استفاده شود.
تجربیات و گفتههای حکمای ایرانی
ابوعلی سینا و حکما همواره توصیه داشتهاند که گیلاس نفاخ است و افراد با مزاج بلغمی و سرد باید از مصرف زیاد آن پرهیز کنند. همچنین گفته شده است که بهترین حالت مصرف گیلاس، تازه و در فصل خودش (تابستان) است.
خواص گیلاس بر اساس رنگ
– گیلاس قرمز: آنتوسیانین فراوان، تقویتکننده قلب، رفع التهاب
– گیلاس زرد: طعم ملایمتر، پتاسیم بالا، هضم بهتر برای معده حساس
– گیلاس سیاه: آنتیاکسیدان بیشتر، مفید برای پیشگیری از پیری زودرس
همه انواع گیلاس، طبع سرد دارند و باید نکات ذکر شده در مصرفشان لحاظ شود.
گیلاس در منابع اسلامی
در برخی منابع روایی، مصرف گیلاس برای رفع عطش و حرارت شدید بدن توصیه شده است. البته افراط در مصرف آن نهی شده و پرهیز از زیادهروی تأکید شده است.
پاسخ به پرسشهای متداول درباره طبع گیلاس
آیا گیلاس گرم است یا سرد؟
گیلاس دارای طبع سرد و تر است.
آیا بیماران دیابتی مجاز به مصرف گیلاس هستند؟
بله، اما به میزان کم و با مشورت پزشک. قند گیلاس طبیعی و نسبتاً پایین است، اما زیادهروی برای افراد دیابتی مناسب نیست.
بهترین زمان خوردن گیلاس چه زمانی است؟
بهترین زمان، صبح تا ظهر یا بهصورت میانوعده است. خوردن گیلاس شب هنگام در افراد با معده ضعیف ممکن است سبب نفخ شود.
آیا گیلاس خشک هم طبع سرد دارد؟
طبع گیلاس خشک نسبت به تازه ملایمتر میشود، اما همچنان سردتر از بسیاری از میوهها است و باید با احتیاط استفاده شود.
طریقه مصرف و نکات مهم
– شستن دقیق گیلاس قبل از مصرف برای حذف آلودگیها
– مصرف در حد اعتدال
– در کنار مواد غذایی با طبع گرم برای افرادی با معده ضعیف یا سرد
– پرهیز از خوردن گیلاس با معده خالی برای افراد با معده حساس
نتیجهگیری
گیلاس از میوههای با طبع سرد و تر است که مصرف آن برای افراد با مزاج گرم و خشک بیشترین سود را دارد. با وجود ارزش غذایی بسیار بالا و خواص درمانی بیشمار، توصیه میشود افرادی با مزاج سرد، مشکلات گوارشی یا کلیوی حتماً اعتدال را در مصرف رعایت کنند و در صورت لزوم، گیلاس را با مواد گرممزاج میل نمایند. رعایت تعادل و شناخت مزاج شخصی، کلید بهرهمندی بیشتر از خواص شگفتانگیز گیلاس است.
—
> گیلاس دارای طبع سرد است و مزایای بینظیری برای بدن دارد، اما مانند هر خوراکی باید بر اساس شرایط بدنی و توصیه حکما و متخصصان مصرف شود تا بیشترین فایده و کمترین آسیب را داشته باشد.
پست های مرتبط
درباره نویسنده
