ویروس کرونا گربه

ویروس کرونا گربه یک بیماری ویروسی خطرناک است که به طور خاص گربه‌ها را مبتلا می‌کند و می‌تواند منجر به عفونت شدید دستگاه تنفسی، گوارشی یا حتی مرگ در این حیوانات شود؛ این ویروس به هیچ عنوان همان ویروس کرونای انسانی (SARS-CoV-2) نیست، اما به خانواده کروناویروس‌ها تعلق دارد و باید نسبت به علائم، پیشگیری و درمان آن اطلاعات کافی داشت.

ویروس کرونا گربه چیست و چگونه منتشر می‌شود؟

ویروس کرونا گربه با نام علمی Feline Coronavirus یا به اختصار FCoV شناخته می‌شود. این ویروس متعلق به خانواده وسیعی از ویروس‌ها به نام کروناویریده (Coronaviridae) است که بسیاری از حیوانات خانگی و وحشی و البته انسان‌ها را درگیر می‌کند. اما ویروس کرونای خاص گربه‌ها به گونه‌ای تخصصی فقط در میان این حیوانات منتقل می‌شود و خطری برای انسان یا دیگر گونه‌ها ندارد.

انتقال این ویروس عمدتاً از طریق مدفوع گربه آلوده صورت می‌گیرد. هنگامی که گربه‌ها از محیط‌های آلوده به مدفوع سایر گربه‌ها استفاده می‌کنند، یا ظرف خاک مشترک دارند، ویروس منتقل می‌شود. گاهی نیز انتقال به‌صورت مستقیم از طریق بزاق، ترشحات بینی و تماس نزدیک امکان‌پذیر است، اما عمده‌ترین راه، انتقال مدفوعی-دهانی است. این موضوع در گربه‌هایی که در محیط‌های پرجمعیت زندگی می‌کنند، بسیار رایج‌تر است.

انواع کروناویروس گربه و تفاوت آن‌ها

به طور کلی، دو نوع اصلی ویروس کرونا در گربه‌ها شناسایی شده است:

1. Feline Enteric Coronavirus (FECV):

این نوع معمولاً باعث ایجاد عفونت‌های خفیف روده‌ای می‌شود. اغلب گربه‌ها علائمی از قبیل اسهال خفیف، بی‌اشتهایی یا بی‌حالی خفیف پیدا می‌کنند و به ندرت این بیماری تهدیدکننده زندگی است. بیشتر گربه‌ها بدون درمان خاص و طی چند روز بهبود می‌یابند.

1. Feline Infectious Peritonitis Virus (FIPV):

این نوع، نوع جهش‌یافته ویروس FECV است که می‌تواند بیماری مهلک و کشنده‌ای به نام پریتونیت عفونی گربه‌ها (Feline Infectious Peritonitis یا به اختصار FIP) ایجاد کند. FIP بسته به نوع بیماری به دو شکل خشک و تر دسته‌بندی می‌شود و متاسفانه معمولاً کشنده است. جهش به FIPV معمولاً در بدن گربه و اغلب پس از یک ابتلای اولیه بدون علامت رخ می‌دهد.

علائم ویروس کرونا گربه

در صورت ابتلا به FECV، بیشتر گربه‌ها یا هیچ علامتی نشان نمی‌دهند یا علائمی بسیار خفیف نظیر اسهال، بی‌حالی موقت و بی‌اشتهایی دارند. اما اگر ویروس به فاز FIP جهش پیدا کند، علائم شدید و نگران‌کننده‌تر خواهد شد:

نشانه‌های شاخص FIP عبارتند از:

– کاهش وزن تدریجی و بی‌حالی دائمی

– تب غیرقابل کنترل (معمولاً با آنتی‌بیوتیک‌ها پایین نمی‌آید)

– تجمع مایعات در شکم یا قفسه سینه (شکل تر بیماری)

– زردی لثه و پوست

– تورم شکم و بزرگ شدن

– اختلالات عصبی، از دست دادن تعادل، تشنج

– اختلالات چشمی مثل قرمزی یا کدورت چشم

– مشکلات تنفسی در موارد پیشرفته

دوره نهفتگی و انتقال

ویروس کرونا گربه می‌تواند هفته‌ها تا ماه‌ها در بدن گربه به صورت خفته باقی بماند، بدون آن‌که علامتی بروز کند. گربه‌های آلوده ممکن است ناقل ویروس باشند و آن را از طریق مدفوع دفع کنند؛ کمترین تماس دهانی با مواد آلوده به ویروس می‌تواند موجب سرایت بیماری شود.

این ویروس در محیط مرطوب و گرم مدت زیادی زنده می‌ماند و ضدعفونی دقیق و مکرر محل زندگی گربه‌ها اهمیت زیادی دارد.

چه گربه‌هایی بیشتر در معرض خطر هستند؟

همه گربه‌ها می‌توانند به کروناویروس مبتلا شوند اما عوامل زیر احتمال بیماری را بیشتر می‌کند:

– زندگی در محیط‌های چندقلو یا پرجمعیت (پناهگاه‌ها و پانسیون‌ها)

– سن کم، به ویژه گربه‌های زیر ۲۴ ماه

– ضعف سیستم ایمنی (مثلاً در گربه‌های پیر یا مبتلا به سایر بیماری‌های عفونی مانند FeLV و FIV)

– استرس، جا به جایی‌های زیاد، یا بیماری‌های همزمان

تشخیص قطعی بیماری

تشخیص کروناویروس گربه (چه نوع FECV و چه نوع FIPV) نیاز به آزمایش‌های تخصصی دارد. روش‌های تشخیصی معمول شامل موارد زیر است:

– آزمایش خون جهت بررسی تغییرات غیرطبیعی مانند کم‌خونی، افزایش پروتئین در خون یا کاهش آلبومین

– آزمایش PCR جهت شناسایی مستقیم ژن ویروس در نمونه مدفوع، خون یا مایع جمع‌آوری‌شده از شکم یا قفسه سینه

– سونوگرافی یا نمونه‌برداری از مایع برای بررسی ویژگی‌های بیماری

هیچ آزمایش واحدی ۱۰۰ درصد پاسخ قطعی نمی‌دهد؛ همیشه ترکیب نتایج بالینی و آزمایشگاهی برای نتیجه‌گیری نهایی مورد نیاز است.

درمان ویروس کرونا گربه

تا مدت‌ها تصور می‌شد که ویروس کرونا گربه و به ویژه FIP غیرقابل درمان است، اما با پیشرفت‌های اخیر پزشکی، برخی داروهای ضدویروس (مانند GS-441524) تا حد زیادی امیدبخش بوده‌اند. البته این داروها بیشتر به تدریج و غیررسمی وارد مارکت دامپزشکی شده و در همه کشورها مجاز یا در دسترس نیستند.

در صورت ابتلا به FECV، معمولاً درمان خاصی لازم نیست؛ کافی‌ست استراحت، غذا و آب کافی و مراقبت حمایتی داشته باشد.

در صورت ابتلا به FIP:

– درمان حمایتی (مایع‌درمانی، تغذیه مناسب، کنترل علائم)

– داروهای ضدویروسی خاص در صورت دسترسی

– داروهای کورتیکواستروئیدی (تحت نظر دامپزشک و صرفاً برای کاهش علائم)

– آنتی‌بیوتیک فقط برای پیشگیری از عفونت ثانویه

در اکثر موارد و به ‌ویژه نوع پیشرفته FIP، درمان قطعی وجود ندارد و بیماری بیشتر کشنده است، هرچند داروهای جدید نتیجه‌های امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند.

پیشگیری از کروناویروس گربه

بهترین راه پیشگیری از ابتلای گربه به کروناویروس رعایت نکات بهداشتی و کاهش تماس گربه با گربه‌های دیگر (به‌ویژه در محیط‌های چندقلو) است.

اقدامات مهم پیشگیرانه عبارتند از:

– شست‌وشو و ضدعفونی منظم خاک گربه و محل زندگی

– استفاده از خاک‌های جداگانه برای هر گربه

– اجتناب از نگهداری گربه‌ها در تراکم بالا

– تست سلامت گربه‌ها قبل از ورود به خانه یا مراکز نگهداری جمعی

– کنترل ورود گربه‌های ولگرد به محیط خانه

تا امروز واکسن مؤثری که مانع ابتلای گربه‌ها به FECV یا FIP شود، تأیید نشده است؛ اگرچه برخی واکسن‌ها ساخته شده‌اند اما اثربخشی و کاربرد وسیع ندارند.

آیا کروناویروس گربه برای انسان و دیگر حیوانات خطرناک است؟

یکی از پرسش‌های رایج این است که آیا ویروس کرونا گربه می‌تواند از گربه به انسان یا سایر حیوانات منتقل شود؟

پاسخ این است که ویروس کرونا خاص گربه‌ها (FCoV یا حتی FIPV) کاملاً اختصاصی این گونه است و تاکنون هیچ مدرکی مبنی بر انتقال متقاطع به انسان یا سگ موجود نیست. بنابراین خطری از این لحاظ صاحبان گربه‌ها را تهدید نمی‌کند. البته باید بهداشت عمومی رعایت شود زیرا گربه‌ها مانند هر حیوان خانگی دیگر ممکن است حامل سایر پاتوژن‌ها نیز باشند.

ویروس کرونا گربه چه تفاوتی با کووید-۱۹ دارد؟

ویروس کرونا انسانی (SARS-CoV-2) که سبب همه‌گیری کووید-۱۹ شد، از نظر ژنتیکی و عملکردی کاملاً با FCoV متفاوت است. هرچند هر دو جزو خانواده کروناویریده هستند، اما هرکدام در گونه خاص خود بیماری‌زا هستند و هیچ‌کدام سبب ابتلا متقابل نمی‌شوند.

شیوع و همه‌گیری

مطالعات نشان داده‌اند که بین ۳۰ تا ۷۰ درصد گربه‌ها در تمام دنیا حداقل یک بار با کروناویروس گربه‌ای تماس داشته‌اند، به ویژه اگر در محیط‌های پرجمعیت نگهداری شوند.

شیوع FIP نسبت به خود FCoV پایین‌تر و حدود یک تا پنج درصد گربه‌های مبتلا به FCoV دچار FIP می‌شوند، اما همان تعداد کم هم برای صاحبان و فعالان حقوق حیوانات نگرانی زیادی ایجاد می‌کند، زیرا نرخ مرگ‌ومیر FIP بسیار بالاست.

سخن پایانی

ویروس کرونا گربه، اگرچه نام‌آشنا اما بیماری‌ای متفاوت با کرونای انسانی است که عمدتاً دستگاه گوارش و در مواردی جدی‌تر کل بدن گربه‌ها را درگیر می‌کند. شدت و نوع علائم بسته به سویه ویروس و واکنش سیستم ایمنی گربه متفاوت است. رعایت اصول بهداشتی، مراقبت از گربه در خانه‌های تک‌گربه‌ای، کنترل استرس‌ها و مراجعه منظم به دامپزشک اساسی‌ترین شیوه‌های پیشگیری از بروز این بیماری هستند. همچنین توجه به علائم هشداردهنده و اقدام سریع می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند یا دست‌کم کیفیت عمر گربه را افزایش دهد.

در نهایت، با وجود دستاوردهای اخیر در درمان، امیدواری به آینده و تولید واکسن مؤثر برای این بیماری وجود دارد، اما تا آن زمان پیشگیری، اطلاع‌رسانی صحیح و توجه به محیط زندگی گربه‌ها همچنان مهم‌ترین راهکار است.