اسم ویروس های کرونا

ویروس‌های کرونا شامل گروهی از ویروس‌ها هستند که معروف‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: SARS-CoV، MERS-CoV و SARS-CoV-2، اما این خانواده ویروسی انواع مختلف دیگری نیز دارد که هرکدام دارای ویژگی‌ها و بیماری‌زایی متفاوتی هستند.

معرفی کلی ویروس‌های کرونا

ویروس‌های کرونا (Coronavirus) خانواده‌ای بزرگ از ویروس‌ها هستند که هم انسان و هم حیوانات را مبتلا می‌کنند. این نام از شکل ویروس‌ها تحت میکروسکوپ الکترونی نشأت می‌گیرد که شبیه به تاج خورشید است و به همین دلیل “کرونا” (به معنی تاج در لاتین) نامیده شده‌اند. شناخته‌شده‌ترین اثر این ویروس‌ها، ایجاد بیماری‌های تنفسی در انسان، از سرماخوردگی‌های ساده تا بیماری‌های کشنده‌ای مانند کووید ۱۹ است.

طبقه‌بندی ویروس‌های کرونا

ویروس‌های کرونا به چهار گروه اصلی تقسیم می‌شوند: آلفاکروناویروس (Alphacoronavirus)، بتاکروناویروس (Betacoronavirus)، گاماکروناویروس (Gammacoronavirus)، و دلتاکروناویروس (Deltacoronavirus). هرکدام از این گروه‌ها انواع خاصی از ویروس‌های کرونا را شامل می‌شوند که برخی فقط حیوانات را آلوده می‌کنند و برخی دیگر روی انسان نیز تاثیر دارند.

نام علمی و عمومی معروف‌ترین ویروس‌های کرونا انسانی

در انسان‌ها، هفت نوع اصلی ویروس کرونا تا کنون شناسایی شده‌اند:

۱. HCoV-229E

یکی از قدیمی‌ترین و شایع‌ترین ویروس‌های کرونای انسانی است که عمدتاً علائم خفیف مشابه سرماخوردگی ایجاد می‌کند.

– گروه: آلفاکروناویروس

– مکان‌های شیوع: سراسر جهان

– علائم: سرفه، گلودرد، آبریزش بینی

۲. HCoV-NL63

نوع دیگری از آلفاکروناویروس است که در سال ۲۰۰۴ در هلند کشف شد.

– گروه: آلفاکروناویروس

– مناطق: جهانی

– علائم: مشابه سرماخوردگی، گاهی لارنژیت و برونشیولیت

۳. HCoV-OC43

یکی از شایع‌ترین کرونای انسانی جهان، که بسیاری از موارد سرماخوردگی فصلی را ایجاد می‌کند.

– گروه: بتاکروناویروس

– توزیع: جهانی

– علائم: تب خفیف، آبریزش بینی، گلو درد

۴. HCoV-HKU1

این ویروس در سال ۲۰۰۵ در هنگ‌کنگ شناسایی شد و علائم مشابهی با دیگر کروناویروس‌های شایع انسانی دارد.

– گروه: بتاکروناویروس

– مناطق: جهانی

– علائم: سرماخوردگی، گاهی عفونت حاد تنفسی

۵. SARS-CoV

عامل سندرم تنفسی حاد شدید (SARS) که اولین بار در سال ۲۰۰۲ در چین ظاهر شد و باعث همه‌گیری شدیدی شد.

– نام کامل: Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus

– گروه: بتاکروناویروس

– خصوصیات: علائم شدید تنفسی، نرخ مرگ‌ومیر بالا

۶. MERS-CoV

ویروس کرونا عامل سندرم تنفسی خاورمیانه (MERS) که اولین بار در عربستان سعودی در سال ۲۰۱۲ شناسایی شد.

– نام کامل: Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus

– گروه: بتاکروناویروس

– ویژگی‌ها: تب بالا، نارسایی حاد تنفسی، ارتباط با شتر

۷. SARS-CoV-2

کروناویروس جدیدی که عامل ایجاد بیماری کووید-۱۹ است و اولین بار در ووهان چین در اواخر ۲۰۱۹ شناسایی شد.

– نام کامل: Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2

– گروه: بتاکروناویروس

– بیماری‌زایی: بسیار همه‌گیر، طیف وسیعی از علائم

تفاوت‌های ساختاری و ژنتیکی انواع کرونا

اگرچه همه این ویروس‌ها متعلق به یک خانواده هستند، اما ساختار ژنتیکی، پروتئینی و شیوه اتصال به سلول‌های بدن انسان در آن‌ها تفاوت‌هایی دارد. پروتئین S (Spike) سطح ویروس عامل اصلی اتصال به گیرنده‌های سلول است و تفاوت در نوع این پروتئین می‌تواند تعیین‌کننده شدت بیماری‌زایی باشد.

ویروس‌های کرونا در حیوانات

غیر از انواع انسانی، کروناویروس‌ها گونه‌های زیادی در حیوانات دارند، مانند:

– IBV (Infectious Bronchitis Virus) در پرندگان

– Feline coronavirus (FCoV) در گربه‌ها

– Bovine coronavirus (BCoV) در گاوها

– Canine coronavirus (CCoV) در سگ‌ها

برخی از کروناویروس‌های حیوانی قابلیت جهش و انتقال به انسان را دارند که مهم‌ترین نمونه آن، SARS-CoV، MERS-CoV و SARS-CoV-2 هستند که منشأ احتمالی آن‌ها خفاش‌ها یا شترها بوده است.

نام‌گذاری ویروس‌های کرونا

سازمان جهانی بهداشت (WHO) و کمیته بین‌المللی طبقه‌بندی ویروس‌ها (ICTV) نام‌گذاری ویروس‌ها را با توجه به ساختار ژنتیکی، منبع اولیه و علائم بیماری انجام می‌دهند. برای مثال، نام “SARS” به دلیل شدت و نوع سندرم تنفسی حاد انتخاب شد.

تطور و جهش ویروس‌های کرونا

ویروس‌های کرونا توان جهش ژنتیکی بالایی دارند و همین امر یکی از دلایل متعدد بودن اسامی و تنوع گونه‌های آن‌هاست. جهش‌ها منجر به ظهور سویه‌های جدید می‌شود که هرکدام می‌تواند ویژگی‌های بیماری‌زایی متفاوتی نسبت به نمونه‌های قبلی داشته باشد.

برخی سویه‌های شناخته‌شده کووید-۱۹

در طول پاندمی کووید-۱۹، ویروس SARS-CoV-2 دچار جهش‌های مختلفی شده و سویه‌های جدیدی با نام‌های اختصاصی پدید آمده‌اند. برخی از سویه‌های مهم عبارت‌اند از:

– Alpha (آلفا)

– Beta (بتا)

– Gamma (گاما)

– Delta (دلتا)

– Omicron (اُمیکرون)

هر یک از این سویه‌ها بر اساس ویژگی‌های ژنتیکی و انتقال‌پذیری خاص خود شناخته می‌شوند و سازمان جهانی بهداشت برای پیگیری و اطلاع‌رسانی آن‌ها را نام‌گذاری و دسته‌بندی کرده است.

تفاوت اسامی علمی و رایج کرونا

گاهی برای یک ویروس کرونا چندین نام وجود دارد: اسم علمی، اسم بیماری و اسم رایج.

– مثال: SARS-CoV-2 اسم علمی، کووید-۱۹ اسم بیماری، “کرونا” اسم عامیانه و رایج

همین تفاوت در نام‌گذاری می‌تواند منبع سوءتفاهم و اخبار نادرست باشد. سازمان‌های بهداشتی تلاش می‌کنند با جداسازی نام ویروس و نام بیماری، اطلاع‌رسانی دقیقی انجام دهند.

تفاوت کروناویروس‌های انسانی و حیوانی

هرچند اکثر کروناویروس‌های حیوانی تهدیدی برای انسان محسوب نمی‌شوند، برخی از انواع آن به دلیل جهش ژنتیکی قابلیت انتقال به انسان را می‌یابند (مانند SARS، MERS و کووید ۱۹). این انتقال متقاطع (زئونوز) غالباً خطرناک‌تر بوده و می‌تواند زمینه پاندمی جدیدی را ایجاد کند.

ویژگی‌های مشترک کروناویروس‌ها

– ساختاری از جنس RNA تک‌رشته‌ای

– دارا بودن پروتئین سنبله (S) روی سطح

– تکثیر سریع در سلول‌های میزبان

– قابلیت انتقال از حیوان به انسان

چرخه انتقال و منشأ ویروس‌های کرونا

برخی کروناویروس‌های انسانی مانند HCoV-229E و HCoV-OC43 قرن‌هاست که در جمعیت انسانی جایگیر شده‌اند، در حالی‌که انواعی مانند SARS-CoV و SARS-CoV-2 نسبتاً تازه به انسان منتقل شده‌اند. منشأ اصلی اکثر این ویروس‌ها خفاش‌ها هستند و گاهی عامل انتقال واسطه مانند شتر یا پستانداران کوچک نیاز است تا ویروس سازگار با بدن انسان شود.

تفاوت بیماری‌زایی انواع ویروس‌های کرونا

ویروس‌های کرونای سرماخوردگی (مانند 229E، NL63، OC43 و HKU1) عمدتاً باعث بیماری‌های خفیف می‌شوند؛ در حالی که SARS، MERS و کووید ۱۹ می‌توانند تهدید جدی برای سلامت عمومی باشند.

– نرخ مرگ‌ومیر: SARS و MERS بسیار بیشتر از کووید ۱۹

– شدت انتقال: کووید ۱۹ از همه بالاتر

– طیف سنی درگیر: همه گروه‌های سنی، اما MERS و SARS عمدتاً بزرگسالان

کروناویروس‌ها و جهش‌های آتی

به دلیل امکان جهش و ظهور گونه‌های جدید، دانشمندان همچنان روی پایش ژنتیکی و تغییرات کروناویروس‌ها کار می‌کنند. شناسایی سریع اسامی و ویژگی‌های ژنتیکی سویه‌های جدید کمک مهمی به کنترل بیماری، تولید واکسن و درمان‌های موثر خواهد کرد.

واقعیت‌های شایع درباره اسامی ویروس‌های کرونا

– بیشتر اسامی از محل پیدایش یا علائم اصلی بیماری نشأت می‌گیرد.

– برخی اسامی توسط کمیته‌های بین‌المللی برای جلوگیری از انگ‌زنی قومی یا مکانی تغییر یافته است (مثلا WHO نام “ووهان” را برای کووید۱۹ ممنوع کرد).

– اسامی سویه‌ها هم بر اساس حروف یونانی انتخاب می‌شود تا سردرگمی علمی پیش نیاید.

نتیجه‌گیری

اسامی ویروس‌های کرونا هم علمی و هم متعارف هستند و دانشمندان و سازمان‌های بهداشتی، نام‌گذاری را بر اساس معیارهای خاصی انجام می‌دهند. شناخت اسم‌ها و تفاوت انواع ویروس‌های کرونا اهمیت بالایی در فهم نحوه انتقال، کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ناشی از این ویروس‌ها دارد. هر گونه جدید از کروناویروس می‌تواند ویژگی‌های خاصی داشته باشد که شناخت اسم و شناسنامه علمی آن نخستین گام در مقابله با همه‌گیری‌های آینده است.