ویروس کرونا تا چند ساعت روی سطوح میماند

ویروس کرونا بسته به نوع سطح و شرایط محیطی، می‌تواند از چند ساعت تا چند روز روی سطوح زنده بماند؛ به طور دقیق، این ویروس معمولاً بین ۴ ساعت تا ۷۲ ساعت (۳ روز) روی انواع سطوح مثل فلز، پلاستیک و شیشه فعال باقی می‌ماند. در ادامه مقاله به جزئیات دقیق‌تر این موضوع، عوامل مؤثر و راهکارهای مؤثر جهت ضدعفونی سطوح خواهیم پرداخت.

کرونا ویروس و بقای آن روی سطوح: اهمیت موضوع

با شیوع ویروس کرونا (SARS-CoV-2) یکی از دغدغه‌های مهم جامعه، انتقال ویروس از طریق تماس با سطوح آلوده شد. بسیاری از مبتلایان، بدون تماس مستقیم انسان به انسان، تنها با لمس اشیاء و سطوح آلوده دچار عفونت شدند. دانش دقیق درباره بقای ویروس روی سطوح به افراد این امکان را می‌دهد تا در محیط کار، منزل، وسایل نقلیه و معابر عمومی تا حد ممکن خود را ایمن نگه دارند.

مدت زمان زنده ماندن ویروس کرونا روی انواع سطوح

ویروس کرونا از خانواده ویروس‌های حساس به شرایط محیطی است، اما این بدین معنا نیست که به سرعت غیر فعال می‌شود. چندین مطالعه علمی مدت بقای ویروس روی سطوح مختلف را بررسی کرده‌اند:

پلاستیک

ویروس کرونا روی سطوح پلاستیکی تا ۷۲ ساعت (۳ روز) می‌تواند زنده و فعال باقی بماند. این میزان طولانی‌ترین مدت بقای ویروس روی سطوح در میان پژوهش‌ها گزارش شده و نشان دهنده اهمیت ضدعفونی مواد پلاستیکی، همچون کلیدها، دسته کنترل، سوئیچ‌های برق، دسته آسانسور، کارت‌های بانکی و … است.

فولاد ضد زنگ (Stainless Steel)

ماندگاری ویروس روی فولاد ضد زنگ نیز مشابه پلاستیک تا ۷۲ ساعت گزارش شده است. شیرآلات، دستگیره‌ها، سطوح یخچال و بسیاری از ابزارها و لوازم خانگی از جنس فولاد ضد زنگ ساخته می‌شوند و می‌توانند مدت طولانی عامل انتقال باشند.

شیشه

بقای ویروس کرونا روی شیشه معمولاً بین ۲۴ تا ۹۶ ساعت (یک تا چهار روز) متغیر است. مانیتور لپ‌تاپ، تلفن همراه، پنجره‌ها، میزهای شیشه‌ای و عینک‌ها از جمله مواردی هستند که بهداشت آن‌ها اهمیت زیادی دارد.

کاغذ و مقوا

مطالعات نشان داده‌اند که ویروس کرونا می‌تواند تا ۲۴ ساعت روی مقوا فعال باشد. اسناد، بسته‌های پستی، جعبه‌های مواد غذایی و پاکت‌های خرید جزء رایج‌ترین سطوح مقوایی و کاغذی هستند که روزانه با آن‌ها در تماسیم.

پارچه، لباس و الیاف

ماندگاری کرونا روی پارچه و لباس نسبت به سطوح صاف کمتر است؛ به طور میانگین، ویروس بین ۸ تا ۲۴ ساعت روی اجسام پارچه‌ای فعال می‌ماند؛ با این حال، شرایط محیطی می‌تواند این زمان را کاهش یا افزایش دهد. شستشوی مکرر لباس‌ها و پارچه‌ها با مواد شوینده در کاهش ویروس بسیار مؤثر است.

چوب

چوب سطحی متخلخل محسوب می‌شود و ویروس کرونا بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت می‌تواند روی آن زنده بماند. مبلمان چوبی، میز و صندلی‌های اداری و برخی ابزارهای خانگی از جمله این موارد هستند.

مس

تحقیقات نشان داده‌اند که مس یکی از کوتاه‌ترین مدت‌های ماندگاری را دارد و ویروس تنها تا ۴ ساعت می‌تواند روی آن زنده بماند. به همین دلیل، استفاده از آلیاژهای مسی در تجهیزات پزشکی یا دستگیره‌ها توصیه شده است.

سرامیک

سطوح سرامیکی مانند کاشی‌های حمام و آشپزخانه می‌توانند بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت ویروس را حفظ کنند، بنابراین ضدعفونی مداوم این سطوح نقش مهمی در کاهش انتشار بیماری دارد.

عوامل مؤثر بر مدت ماندگاری ویروس کرونا روی سطوح

دما (حرارت محیط)

دما تاثیر عمده‌ای بر مدت فعالیت ویروس دارد. هر چه دما بالاتر باشد، ویروس سریع‌تر غیر فعال می‌شود. در شرایط هوای گرم به‌ویژه بالای ۳۰ درجه سانتی‌گراد، پایداری ویروس کاهش می‌یابد، در حالی‌که در دماهای پایین‌تر فعالیت ویروس بیشتر باقی می‌ماند.

رطوبت

رطوبت بالا یا بسیار پایین هر دو می‌تواند موجب کاهش بقای ویروس شود؛ با این حال، رطوبت متوسط شرایط مناسبی برای بقای ویروس فراهم می‌کند. بخش‌هایی از منازل یا محیط کار با رطوبت کنترل‌شده باید بیشتر ضدعفونی شوند.

تابش نور خورشید و اشعه فرابنفش

نور خورشید، به خصوص اشعه فرابنفش (UV)، نقش بسزایی در از بین بردن ویروس دارد. سطوحی که در معرض نور طبیعی قرار دارند، سریع‌تر ویروس کرونا را غیرفعال می‌کنند.

نوع سطح (صاف یا متخلخل)

سطوح صاف مانند استیل و پلاستیک مدت بیشتری ویروس را حفظ می‌کنند، در حالی که سطوح متخلخل (چوب، پارچه و کاغذ) اغلب باعث جذب و تخریب سریع‌تر ویروس می‌شوند.

میزان آلودگی سطح

اگر سطحی دارای گرد و غبار، چربی یا آلودگی‌های ارگانیک باشد، ویروس می‌تواند بیشتر محافظت شود. بنابراین، پاک کردن ابتدایی سطح پیش از ضدعفونی، موثرتر خواهد بود.

اهمیت ضدعفونی و راهکارهای مؤثر برای پاکسازی سطوح

مواد ضدعفونی‌کننده مؤثر

مطالعات سازمان بهداشت جهانی و مراکز کنترل بیماری‌ها تأکید دارند که پاکسازی سطوح با محلول‌های حاوی الکل ۷۰٪، آب ژاول 0.1٪ (وایتکس رقیق شده) و سایر مواد استاندارد به سرعت باعث از بین رفتن ویروس می‌شود. استفاده از دستمال مرطوب‌کننده آنتی‌باکتریال، اسپری‌های ضدعفونی سطوح و محلول‌های کلردار نیز توصیه می‌شود.

مراحل صحیح ضدعفونی

1. پاک کردن اولیه: ابتدا سطح را با دستمال خشک یا مرطوب از گرد و غبار پاک کنید.
2. استفاده از ماده ضدعفونی‌کننده: محلول را روی سطح اسپری کرده یا دستمال آغشته به ماده ضدعفونی بکشید.
3. زمان انتظار: اجازه دهید ماده ضدعفونی‌کننده چند دقیقه روی سطح باقی بماند تا ویروس غیرفعال شود.
4. خشک شدن طبیعی: بگذارید سطح خشک شود و پس از آن بهره‌برداری کنید.

تکرار ضدعفونی

در مراکزی با تردد بالا، توصیه می‌شود ضدعفونی سطوح پر تماس (مانند دستگیره‌ها، کلیدهای برق، ریل پله برقی، میزها و …) حداقل ۲ تا ۳ بار در روز انجام شود. سطوح کم تماس و محیط‌های شخصی، بسته به استفاده باید ضدعفونی شوند.

تفاوت سویه‌های مختلف کرونا در ماندگاری بر سطوح

مطالعات اخیر نشان می‌دهد سویه‌های مختلف ویروس کرونا، مانند دلتا و اُمیکرون، در مدت بقای روی سطوح تفاوت قابل توجهی با هم ندارند. اما به دلیل تفاوت در شدت انتقال، رعایت بهداشت دست و سطوح در تمامی سویه‌ها اکیداً توصیه می‌شود.

نقش سطوح در انتقال کرونا نسبت به سایر راه‌های انتقال

اگرچه راه اصلی انتقال کرونا از طریق قطرات تنفسی و تماس مستقیم انسان به انسان است، اما مطالعات نشان داده‌اند که انتقال غیرمستقیم از طریق سطوح (Fomite transmission) نیز تأثیرگذار است، بخصوص در محیط‌های بسته و بدون تهویه کافی. به همین دلیل اقدامات بهداشتی روی سطوح تکمیل‌کننده اقدامات استفاده از ماسک و شستن دست‌ها هستند.

سطوح پرخطر و حیاتی برای ضدعفونی

در محیط‌های بهداشتی (بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، داروخانه‌ها) و عمومی (مدارس، ادارات، اماکن عمومی، فروشگاه‌ها و …)، ضدعفونی سطوح زیر اهمیت ویژه‌ای دارد:

– دستگیره‌ها (درب، پنجره، یخچال)

– کلیدهای برق و آسانسور

– میزها و صندلی‌ها

– صفحه‌نمایش‌ها و کیبورد رایانه‌ها

– وسایل نقلیه (دسته صندلی، دکمه‌های دستگاه خودپرداز)

– لوازم بازی کودکان

نکات کلیدی و توصیه‌های عملی

– همیشه پس از بازگشت به خانه یا محل کار دست‌ها را بشویید.

– در صورت لمس سطوح عمومی، از تماس دست با صورت، بینی و چشم‌ها پرهیز کنید.

– ضدعفونی الکل‌دار یا وایتکس رقیق شده برای پاکسازی روزمره سطوح مناسب است.

– هوای محیط را با باز کردن پنجره‌ها تهویه کنید تا ویروس‌ها سریع‌تر غیرفعال شوند.

– در بسته‌بندی مواد غذایی یا بسته‌های پستی به ویژه اگر از سطوح ناایمن عبور کرده‌اند، حداقل یک ساعت قبل از باز کردن بسته صبر کنید یا سطح را پاکسازی کنید.

توصیه‌های وزارت بهداشت ایران درباره ضدعفونی سطوح

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران در بخشنامه‌ها و اطلاعیه‌های رسمی خود به مردم توصیه کرده است که سطوح پرتردد را به طور مداوم ضدعفونی کرده و افزایش آگاهی درباره مدت ماندگاری ویروس کرونا روی سطوح را جدی بگیرند. همچنین توصیه به استفاده از شوینده‌های استاندارد با رعایت دستورالعمل و تهویه مناسب فضا، از جمله تاکیدات مهم این نهاد در دوران پاندمی کرونا بوده است.

سوالات متداول درباره ماندگاری ویروس کرونا روی سطوح

آیا کرونا روی سطوح منزل هم دوام می‌آورد؟

بله، سطوح منزل، به شرط تماس با افراد آلوده یا اشیای وارد شده از خارج (خرید، بسته پستی و …) می‌تواند حامل ویروس باشد و باید مرتبا ضدعفونی شود.

کرونا چقدر روی سطوح سردخانه (مواد منجمد) زنده می‌ماند؟

ویروس کرونا در دماهای پایین‌تر می‌تواند مدت بیشتری فعال باقی بماند. شواهدی مبنی بر بقای ویروس تا چند روز روی سطوح بسته‌بندی مواد منجمد وجود داشته است، هرچند احتمال انتقال از این مسیر کم است.

بهترین ماده ضدعفونی‌کننده برای سطوح چیست؟

الکل ۷۰ درصد و محلول سفیدکننده (وایتکس رقیق‌شده) مناسب‌ترین گزینه‌ها هستند. ژل آنتی‌سپتیک و مواد ضدعفونی‌کننده با پایه کلر نیز مناسب‌اند.

آیا سشوار یا گرما می‌تواند سطوح را ضدعفونی کند؟

گرمای مستقیم می‌تواند ویروس را غیرفعال کند، اما استفاده غیرعلمی از سشوار یا وسایل گرمایشی توصیه نمی‌شود و بهتر است از مواد ضدعفونی معتبر استفاده شود.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

در پاسخ به سؤال «ویروس کرونا تا چند ساعت روی سطوح می‌ماند» باید گفت که این ویروس بسته به نوع سطح و شرایط محیطی، معمولاً بین ۴ تا ۷۲ ساعت فعال باقی می‌ماند. با رعایت منظم ضدعفونی، شستن دست‌ها، تهویه هوای محیط و آگاهی از سطوح پرخطر می‌توان خطر انتقال غیرمستقیم را تا حد زیادی کاهش داد. هوشیاری، شناخت سطوح حساس و پیروی از توصیه‌های بهداشتی کلید کنترل بحران و حفظ سلامت فردی و جمعی در برابر انواع سویه‌های ویروس کرونا است.