ویروس کرونا در معده

ویروس کرونا می‌تواند دستگاه گوارش از جمله معده را نیز درگیر کرده و باعث علائم گوارشی مانند درد شکم، تهوع، استفراغ و اسهال شود؛ این موضوع از همان ابتدای شیوع بیماری کووید-۱۹ توسط دانشمندان و پزشکان مورد توجه قرار گرفت و اکنون شواهد علمی متعددی آن را تأیید می‌کند.

نقش ویروس کرونا در ابتلای معده

با توجه به مطالعات انجام شده، کروناویروس‌ها به‌ویژه SARS-CoV-2 (عامل بیماری کووید-۱۹) می‌توانند به سلول‌های مخاطی دستگاه گوارش حمله کنند. این امر به این دلیل است که گیرنده ACE2 که برای ورود ویروس به سلول‌ها ضروری است، نه تنها در ریه‌ها بلکه در روده، معده و سایر بخش‌های گوارشی به میزان قابل توجهی وجود دارد. پس زمانی که فرد مبتلا به کرونا می‌شود، ویروس می‌تواند علاوه بر دستگاه تنفسی، دستگاه گوارش از جمله معده را نیز آلوده کند.

علائم گوارشی کرونا در معده

یکی از سوالاتی که در دوره همه‌گیری کرونا بارها مطرح شد، نقش معده و دستگاه گوارش در انتقال و علائم این بیماری بود. مشاهده شده که برخی بیماران حتی پیش از شروع علائم تنفسی، با مشکلات گوارشی مانند درد معده، تهوع، استفراغ یا اسهال مراجعه می‌کنند. این علائم ممکن است خفیف یا شدید باشند و گاهی اوقات چند روز یا حتی چند هفته ادامه یابند.

شایع‌ترین علائم گوارشی مرتبط با کرونا و معده

– تهوع و استفراغ

این دو علامت از مهم‌ترین مشکلات گوارشی مربوط به معده در بیماران کرونایی است و معمولاً در فاز اولیه بیماری بروز پیدا می‌کند.

– درد و ناراحتی شکمی

بعضی افراد، خصوصاً کودکان و نوجوانان، با درد و سنگینی در ناحیه بالای شکم یا اپی‌گاستر مراجعه می‌کنند.

– سوءهاضمه

بیماران ممکن است از احساس پری، نفخ شکم و سوزش سردل شکایت داشته باشند.

– اسهال

اگرچه اسهال بیشتر به عوارض روده‌ای مربوط است، اما گاهی با عوارض معده‌ای توأم می‌شود.

چرا روده و معده هدف کرونا قرار می‌گیرند؟

معده و روده از بزرگ‌ترین بخش‌های دستگاه گوارش هستند و سلول‌های سطحی آن‌ها دارای گیرنده ACE2 است. این گیرنده‌ها همان نقاط ورود ویروس به سلول‌های بدن محسوب می‌شوند. به همین دلیل، پس از ورود ویروس به بدن، ممکن است بخشی از ویروس‌ها از مسیر بلع یا گردش خون به سلول‌های معده برسند و آن‌ها را آلوده کنند.

تأثیر اسید معده بر کروناویروس

یکی از موضوعات مورد بحث این است که آیا محیط اسیدی معده می‌تواند ویروس کرونا را نابود کند یا خیر؟

بررسی‌ها نشان داده‌اند که اسید معده تا حد زیادی توانایی غیر فعال‌سازی SARS-CoV-2 را دارد، اما در شرایطی مانند مصرف داروهای ضداسید یا افراد سالخورده که ترشح اسید معده کاهش می‌یابد، این قدرت محافظتی ممکن است کم شود و خطر عبور ویروس از معده بیشتر شود. همچنین برخی ویروس‌ها در مقدار اندکی می‌توانند از اسید معده جان سالم به در ببرند و خود را به روده برسانند.

راه‌های انتقال کرونا از طریق معده و دستگاه گوارش

گرچه شایع‌ترین روش انتقال کرونا، ذرات تنفسی است، اما راه انتقال دهانی-مدفوعی نیز هرچند اندک، قابل توجه است. اگر دست آلوده باشد و مواد آلوده بلعیده شود، احتمال ورود ویروس به معده وجود دارد. از سوی دیگر، ویروس‌هایی که وارد دستگاه گوارش شوند، قابلیت دفع از طریق مدفوع را دارند؛ بنابراین رعایت بهداشت فردی و شستن صحیح دست‌ها نکته بسیار مهمی است.

فرق علائم کرونا در معده با سایر عفونت‌های گوارشی

اگرچه علائم کرونا در معده و دستگاه گوارش می‌تواند مشابه سایر عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی باشد، اما معمولاً با علائم دیگری مثل تب، درد عضله، تنگی نفس، سرفه و حس خستگی همراه است. همچنین بسیاری از بیماران کرونایی با مشکلات بویایی یا چشایی مواجه می‌شوند که در سایر بیماری‌های گوارشی دیده نمی‌شود.

کرونا و زخم معده

تا کنون شواهد مبتنی بر این نبوده که ویروس کرونا باعث ایجاد زخم معده می‌شود، اما فشار روانی دوران بیماری، مصرف برخی داروها از جمله مسکن‌ها و کورتیکواستروئیدها، یا استرس زیاد می‌تواند خطر زخم معده را در بیماران افزایش دهد. بنابراین در بیماران دارای سابقه بیماری‌های معده باید مراقبت بیشتری صورت گیرد.

آیا مصرف قرص ضد اسید معده خطر را افزایش می‌دهد؟

مصرف داروهایی مانند امپرازول و رانیتیدین و سایر داروهای مهارکننده اسید معده می‌تواند ترشح اسید معده را کاهش دهد و در نتیجه سد دفاعی دستگاه گوارش در مقابل میکروارگانیسم‌ها کم‌تر شود. برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف طولانی‌مدت این داروها شاید احتمال شدت و ماندگاری ویروس در معده و روده را افزایش دهد، اگرچه هنوز داده‌های کافی برای صددرصدی بودن این موضوع وجود ندارد.

مدت ماندگاری و دفع ویروس کرونا در معده

شواهد نشان می‌دهد که RNA ویروس کرونا ممکن است حتی بعد از بهبود علائم تنفسی، مدت قابل توجهی در دستگاه گوارش همچون روده و شاید معده باقی بماند و از طریق مدفوع دفع گردد. از این جهت، پرسنل پزشکی توصیه می‌کنند بعد از رفع علائم نیز شستشوی صحیح دست‌ها فراموش نشود.

مقابله با علائم گوارشی کرونا در معده

برای کاهش علائم معده‌ای کرونا موارد زیر پیشنهاد می‌شود:

– مصرف کافی آب و مایعات برای جلوگیری از کم‌آبی

– پرهیز از خوردن غذاهای چرب، تند و سنگین

– خوردن وعده‌های کوچک و سبک

– استراحت کافی

– مشورت با پزشک برای دریافت دارو در صورت تداوم علائم

در صورتی که علائم شدید شد (مانند استفراغ مداوم، اسهال شدید، کم‌آبی بدن، یا درد شدیدی که ادامه دارد) باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.

تأثیر کرونا بر بیماران با مشکلات زمینه‌ای معده

افراد دارای مشکلات زمینه‌ای مثل زخم معده، گاستریت، رفلاکس یا حتی کسانی که جراحی معده انجام داده‌اند، باید مراقب باشند. کرونا ممکن است علائم آن‌ها را تشدید کند و نیازمند کنترل دقیق‌تر توسط پزشک باشد. همچنین استفاده بی‌رویه از داروهای ضد التهابی یا سایر داروهای معده بدون مشورت پزشک ممکن است خطرناک باشد.

سوالات رایج درباره کرونا و معده

آیا کرونا فقط با علائم گوارشی بروز می‌کند؟

بله، در برخی موارد نادر، بیماران فقط با علائم گوارشی مثل درد معده، تهوع و اسهال، بدون علائم تنفسی مبتلا می‌شوند.

آیا امکان انتقال کرونا از طریق غذا وجود دارد؟

بر اساس شواهد علمی، انتقال کرونا از طریق غذا بعید است، اما همچنان باید بهداشتی بودن غذا و شستشوی دست‌ها رعایت گردد.

آیا کرونا می‌تواند باعث خونریزی گوارشی شود؟

موارد بسیار نادری از خونریزی گوارشی در مبتلایان به کرونا گزارش شده است. این وضعیت بیشتر در بیماران دارای مشکلات زمینه‌ای یا بیماران بستری و شدید رخ می‌دهد.

آیا افراد سالمند بیشتر درگیر مشکلات معده‌ای کرونا می‌شوند؟

بله، به علت کاهش ترشح اسید معده در سنین بالا و وجود بیماری‌های زمینه‌ای، افراد سالمند ممکن است نسبت به جوانان بیشتر دچار نشانه‌های گوارشی شوند.

ویروس کرونا و کودکان از منظر معده

در کودکان مبتلا به کرونا نیز علائم گوارشی مانند معده‌درد، تهوع، استفراغ یا اسهال شایع است و حتی گاهی پیش از بروز علائم تنفسی ظاهر می‌شود. کودکان هم باید تغذیه سالم و مراقبت کافی دریافت کنند و در صورت شدت علائم سریعاً به پزشک مراجعه گردد.

تشخیص علائم گوارشی کرونا

اگر فردی با علائم گوارشی مثل درد شدید معده، تهوع یا اسهال به پزشک مراجعه کند و سابقه تماس با فرد مبتلا به کووید-۱۹ یا علائم دیگر مانند تب یا بی‌حالی داشته باشد، انجام تست PCR یا آزمایش آنتی‌ژن کرونا توصیه می‌شود.

درمان مشکلات معده‌ای مرتبط با کرونا

درمان معمولا حمایتی است و بر اساس شدت علائم، داروهای ضد تهوع، ضد اسید، یا داروهای مخصوص کنترل اسهال با نظر پزشک تجویز می‌گردد. البته درمان اصلی، استراحت و تأمین مایعات بدن است.

مطالعه و تحقیقات جدید درباره کرونا و دستگاه گوارش

بر اساس پژوهش‌های انجام شده در مجلات علمی مانند The Lancet و JAMA، درصد قابل توجهی از مبتلایان به کروناویروس حداقل یکی از علائم گوارشی مثل درد معده را تجربه کرده‌اند. همچنین بار شواهد نشان داده که ویروس می‌تواند چندین هفته پس از رفع علائم تنفسی، در نمونه‌های مدفوع باقی بماند.

خلاصه

در نهایت، ویروس کرونا علاوه بر سیستم تنفسی می‌تواند روی معده و سایر بخش‌های دستگاه گوارش اثرگذار باشد و علائمی مانند درد شکم، تهوع، استفراغ و سوءهاضمه ایجاد کند. اگرچه بیشتر مبتلایان تنها به علائم خفیف دچار می‌شوند، اما توجه به این نشانه‌ها به ویژه در کودکان، سالمندان و افرادی با مشکلات زمینه‌ای معده اهمیت فراوانی دارد. رعایت بهداشت، شستشوی منظم دست‌ها و توجه به علائم گوارشی در زمان کرونا می‌تواند در کنترل بیماری و پیشگیری از عوارض نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.