ویروس کرونا در چه سالی شروع شد
ویروس کرونا یا کووید-۱۹ نخستین بار در سال ۲۰۱۹ میلادی (۱۳۹۸ شمسی) به طور رسمی شناسایی و همهگیری جهانی آن آغاز شد. این ویروس برای اولین بار در ماه دسامبر سال ۲۰۱۹ در شهر ووهان، استان هوبی کشور چین دیده شد و پس از مدت زمان کوتاهی با سرعتی شگفتانگیز به سایر نقاط جهان گسترش پیدا کرد.
آغاز ویروس کرونا: نخستین نشانهها در دسامبر ۲۰۱۹
در روزهای پایانی سال ۲۰۱۹ میلادی، برخی از بیمارستانهای شهر ووهان چین با مواردی از ذاتالریه شدید و غیرمعمول که منشأ آن ناشناخته بود مواجه شدند. این بیماری علائمی شبیه به آنفولانزا داشت اما شدت برخی نشانههای تنفسی مثل تنگی نفس، سرفه خشک و تب بالاتر بود و بیماران اغلب سابقه حضور در بازار غذاهای دریایی هوانان ووهان را داشتند. نمونهبرداری و آزمایشهای اولیه نشان داد که عامل این بیماری ویروسی جدید از خانواده کروناویروسها است که تا پیش از آن، فقط باعث سرماخوردگی عادی یا بیماریهایی مانند سارس و مرس میشد.
تایید رسمی و نامگذاری اولیه ویروس
در اوایل ژانویه ۲۰۲۰، مقامات بهداشتی چین و سازمان بهداشت جهانی (WHO) گزارش دادند که نمونههای گرفتهشده از بیماران دارای نوع جدیدی از ویروس کرونا است که قبلاً شناسایی نشده بود. ابتدا این بیماری با نام “ذاتالریه با منشأ ناشناخته” مطرح شد تا اینکه در تاریخ ۷ ژانویه ۲۰۲۰، دولت چین رسماً ارتباط آن با کروناویروس را تایید کرد. سازمان بهداشت جهانی ابتدا این ویروس را 2019-nCoV نامید که مخفف “Novel Coronavirus 2019” به معنای “کروناویروس جدید ۲۰۱۹” است.
گسترش ویروس از چین به سایر کشورها
در هفتههای آغازین سال ۲۰۲۰، تنها چند صد مورد بیماری با منشأ ویروس جدید در چین شناسایی شده بود ولی با سرعت زیاد شمار مبتلایان افزایش یافت. به مرور اخباری از ابتلا در نقاط مختلف آسیا، اروپا، آمریکا و سپس سایر مناطق جهان منتشر شد. نخستین موارد خارج از چین در کشورهای تایلند، ژاپن و کره جنوبی مشاهده شد. شیوع بیماری به علت سفرهای بینالمللی و انتقال فرد به فرد سرعت گرفت تا جایی که تا پایان ژانویه ۲۰۲۰ بیش از بیست کشور جهان مبتلا شده بودند.
اعلام وضعیت اضطراری جهانی توسط سازمان بهداشت جهانی
در تاریخ ۳۰ ژانویه ۲۰۲۰، با افزایش چشمگیر موارد مبتلا به ویروس جدید کرونا و شواهدی از انتقال انسان به انسان، سازمان جهانی بهداشت حالت اضطراری بهداشت عمومی جهان (PHEIC) را برای مقابله با کووید-۱۹ اعلام کرد. نقطه عطفی بزرگ در تاریخ پزشکی معاصر که هشداری فوری برای تمام کشورها و سیستمهای بهداشتی دنیا به شمار میرفت.
تاریخچه ریشهیابی کرونا: منشأ اولیه ویروس
مطالعات مقدماتی نشان داد منشأ اصلی این ویروس حیوانی است هرچند منشأ دقیق آن هنوز هم محل بحث است. عمده شواهد به بازار فروش حیوانات زنده در ووهان اشاره داشت اما برخی پژوهشها خفاشها و برخی دیگر پاندولینها را به عنوان انتقالدهنده محتمل ویروس به انسان مطرح کردند. به طور خلاصه، کروناویروس جدید متعلق به خانواده بتاکروناویروسها است که ارتباط نزدیکی با ویروس سارس دارد؛ اما قابلیت سرایت سریعتر، خصوصیت بارز آن شد.
تغییر نام ویروس و بیماری: COVID-19
در تاریخ ۱۱ فوریه ۲۰۲۰، سازمان جهانی بهداشت نام رسمی بیماری را “COVID-19” یا “کروناویروس بیماری ۲۰۱۹” و نام ویروس را “SARS-CoV-2” اعلام کرد. این نامگذاری بر اساس سال شروع همهگیری (۲۰۱۹) و نوع بیماری تنفسی (کرونا) بود و هدف آن، استانداردسازی اعلام و تعاملات علمی بود تا ابهام کمتری باقی بماند.
شواهد جهانی: سرعت انتشار ویروس
گزارشها نشان دادند در بازه کمتر از دو ماه، همهگیری کرونا در سطح جهانی وسعت یافت. جهانی شدن بیماری در نیمه اول ماه مارس ۲۰۲۰، با اعلام رسمی پاندمی توسط سازمان جهانی بهداشت، مهر تاییدی بر گسترش بیوقفه آن زد. طبق آمار رسمی، تا پایان مارس ۲۰۲۰ ویروس جدید تقریباً به همه قارهها رسیده بود و تمامی کشورها و دولتها دستورالعملهایی برای مدیریت بحران اعلام کردند.
نخستین موارد ثبتشده کرونا در نقاط مختلف جهان
طبق مطالعات منتشرشده، نخستین موارد تاییدشده کرونا در چین در اوایل دسامبر ۲۰۱۹ بود. مستندات پزشکی و پروندههای بیمارستانی نشان میدهند نخستین مراجعهکنندگان دارای علائم بیماری در فاصله ۸ تا ۱۲ دسامبر ۲۰۱۹ ثبت شدهاند. در سایر کشورها، اولین تشخیصها معمولاً در اواخر ژانویه و اوایل فوریه ۲۰۲۰ اتفاق افتاد اما بررسیهای ژنتیکی نشان میدهد ویروس ممکن است هفتهها پیش از آن تاریخ، به طور خاموش در برخی جوامع انسانی وجود داشته است.
واکنش ایران و کشورهای خاورمیانه به آغاز همهگیری
ویروس کرونا با تاخیر نسبت به چین به خاورمیانه، از جمله ایران رسید اما به علت تراکم سفرها و نبود اطلاعرسانی کافی، سرعت شیوع بیماری در ایران نسبتاً بالا بود. اولین موارد رسمی در ایران در اواخر بهمن ۱۳۹۸ (فوریه ۲۰۲۰ میلادی) از شهر قم گزارش شد. به فاصله کوتاهی تمامی استانها درگیر شدند و مدارس، دانشگاهها و مراکز تجمعات تعطیل گردید.
جمعبندی کامل: پاندمی کرونا چگونه آغاز شد؟
در جمعبندی، باید گفت که ویروس کرونا رسماً در سال ۲۰۱۹ میلادی (۱۳۹۸ شمسی) آغاز شد، ابتدا در چین ظاهر شد و تنها طی چند ماه به عنوان بزرگترین بحران بهداشتی قرن بیستویکم جهان را تحت تاثیر قرار داد. علل سرعت شیوع، نبود ایمنی قبلی، ارتباط تنگاتنگ کشورها و انتقال سریع ویروس از انسان به انسان بود. نامگذاریهای علمی و ورود تدریجی آن به کشورهای مختلف، نابسامانیهای اقتصادی، اجتماعی و روانی گستردهای ایجاد کرد که آثار آن تا سالها باقی مانده است.
عمدهترین عوامل زمینهساز شروع پاندمی کرونا
- انتقال حیوان به انسان: منشأ ویروس، انتقال از گونههای جانوری خصوصاً خفاش به انسان از طریق واسطههایی مانند پانگولین در بازارهای حیوانات زنده.
- ارتباط گسترده جهانی: سفرهای هوایی و زمینی گسترده باعث شد ویروس به سرعت بین کشورها جابجا شود.
- تاخیر در شناسایی و واکنش اولیه: ابتدای امر، بسیاری از کشورها ابعاد ماجرا را جدی نگرفتند و مهار اولیه به درستی انجام نشد.
- فاصلهگذاری اجتماعی ناکافی: نبود فرهنگ رعایت فاصلهگذاری اجتماعی و پوشش مناسب در انتقال سریعتر بیماری موثر بود.
اختلاف نظرها درباره زمان واقعی شروع کرونا
برخی پژوهشها مدعیاند نشانههایی از وجود ویروس کرونا حتی پیش از دسامبر ۲۰۱۹ در گردش بوده، اما شواهد قطعی در دسترس نیست و مرجعیت علمی تاریخ رسمی را همان دسامبر ۲۰۱۹ میداند. گمانهزنیهایی درباره ورود ویروس به اروپا یا آمریکا در اوایل پاییز ۲۰۱۹ وجود دارد اما بنا به استاندارد جهانی، سال ۲۰۱۹ میلادی زمان آغاز رسمی همهگیری کرونا و ظهور ویروس جدید در نظر گرفته میشود.
مقایسه با سایر بیماریهای همهگیر معاصر
ویروس کرونا پس از آنفولانزای اسپانیایی ۱۹۱۸ و همهگیری سارس و مرس، سومین کروناویروس مهم انسانی شد که همهگیری جهانی ایجاد کرد. قدرت سرایت و شدت بیماریزایی آن از دو ویروس قبلی بالاتر بود و رکورد تلفات و تاثیر اقتصادی اجتماعی برجای گذاشت.
نتیجهگیری: چرا دانستن زمان دقیق شروع کرونا اهمیت دارد؟
شناسایی دقیق زمان شروع همهگیری کرونا به دانشمندان و سیاستگذاران کمک میکند تا منشأ بیماریها، روندهای تکامل ویروسها و راهکارهای پیشگیری و مدیریت بحرانهای بعدی را بهتر بررسی و برنامهریزی کنند. علاوه بر این، شناخت سال و شرایط بروز بحرانها، آگاهی جامعه را نسبت به ضرورت پیشگیری و اهمیت واکنش سریع افزایش میدهد. البته ثبت تاریخچه بیماریهای مهم مثل کرونا نقش بسزایی در حافظه تاریخی و عملکرد نظام سلامت کشورها دارد و از منظر علمی و اجتماعی، آغاز همهگیری در سال ۲۰۱۹ نقطه عطفی در تاریخ بهداشت جهانی به شمار میرود.
—
در نتیجه، ویروس کرونا یا کووید-۱۹ رسماً در سال ۲۰۱۹ میلادی آغاز شد، نخستین نشانهها در دسامبر ۲۰۱۹ در شهر ووهان چین ظاهر شد و جهان را دگرگون کرد. این تاریخ مبنای کلیه بررسیهای علمی، آمارها، اولین واکنشها و مدیریت بحران محسوب میشود و هر گونه پژوهش یا سیاستگذاری پیرامون کووید-۱۹، از همین نقطه آغازین نشأت میگیرد.
درباره نویسنده
