ایا ویروس کرونا از طریق شیر مادر منتقل می شود
آیا ویروس کرونا از طریق شیر مادر منتقل میشود؟ پاسخ کوتاه این است که بر اساس شواهد علمی معتبر تا کنون، انتقال ویروس کرونا (SARS-CoV-2) از طریق شیر مادر بسیار نادر و غیر معمول است و در اغلب موارد شیر مادر آلوده نمیشود، اما رعایت نکات بهداشتی هنگام شیردهی اهمیت زیادی دارد.
—
ویروس کرونا و روشهای انتقال آن
ویروس کرونا یا SARS-CoV-2 عامل بیماری کووید-۱۹ عمدتاً از طریق قطرات تنفسی، تماس نزدیک و سطوح آلوده منتقل میشود. یکی از دغدغههای بزرگ مادران درگیر در دوران شیردهی، امکان انتقال ویروس از راه شیر به نوزاد است. سازمان جهانی بهداشت (WHO)، یونیسف و اغلب انجمنهای پزشکی بینالمللی بر این باورند که خطر انتقال ویروس از طریق شیر مادر بسیار اندک است و شواهد کافی در این زمینه وجود ندارد که انتقال موثر و جدی از این مسیر رخ دهد.
بررسی یافتههای علمی درباره وجود ویروس کرونا در شیر مادر
مطالعات متعددی روی نمونههای شیر مادران مبتلا به کروناویروس انجام شده است. در اغلب موارد، ویروس کرونا در شیر مادر شناسایی نشده یا اگر هم شناسایی شده، به میزان بسیار ناچیز و غیرقابل انتقال به نوزاد بوده است.
– تحقیقات اولیه: طبق مطالعه منتشر شده در مجله JAMA، در بیشتر موارد ویروس در شیر مادر پیدا نشده است.
– گزارشهای موردی: در معدودی از گزارشات، ژنوم ویروس در شیر مادر یافت شده اما هیچ گزارشی درباره ابتلای نوزادان صرفاً از طریق شیر نداریم.
– آنتیبادیها در شیر: از سوی دیگر، شیر مادر حاوی آنتیبادیهای متعدد است که حتی میتواند در محافظت از نوزاد در برابر بیماریهای عفونی نقش داشته باشد، از جمله کرونا.
توصیههای سازمانهای بینالمللی درباره شیردهی در دوران کرونا
WHO و یونیسف به شدت توصیه میکنند که مادران مبتلا یا مشکوک به کووید-۱۹ همچنان به شیردهی ادامه دهند، زیرا فواید شیر مادر و تماس پوست به پوست بر خطرات احتمالی انتقال ویروس غالب است. البته لازم است تدابیر بهداشتی را رعایت کرد:
– شستن دستها قبل لمس نوزاد یا شیردوشی
– استفاده از ماسک حین شیردهی
– ضدعفونی کردن پمپ یا وسایل شیردهی بعد از استفاده
نقش شیر مادر در تقویت سیستم ایمنی نوزاد
شیر مادر نه تنها غذا و انرژی مورد نیاز نوزاد را تأمین میکند، بلکه انواع آنتیبادیها و ایمونوگلوبولینها را منتقل میکند که در تقویت سیستم ایمنی نقش اساسی دارند. طبق مطالعات، آنتیبادی IgA و IgG در شیر مادرانی که مبتلا به کرونا شدهاند به وفور یافت میشود که به طور بالقوه از نوزاد در برابر عفونت محافظت میکند.
ویروس کرونا در شیر دوشیده شده یا شیر خشک
در صورت جدایی مادر و نوزاد به علت وضعیت بالینی، شیردوشی و تغذیه با شیر مادر بهترین گزینه است. هنوز هیچ مدرک محکمی مبنی بر انتقال کرونا از طریق شیر مادر دوشیده شده وجود ندارد، مشروط بر اینکه وسایل مورد استفاده کاملاً ضدعفونی شوند. شیر خشک نیز مانند قبل فاقد ویروس است اما قدرت ایمنیبخشی شیر طبیعی را ندارد.
آیا باید مادر مبتلا شیردهی را متوقف کند؟
توصیه متخصصان این است که حتی اگر مادر مبتلا به کرونا شد، شیردهی قطع نشود مگر آنکه وضعیت بالینی مادر به قدری وخیم باشد که توانایی شیردهی نداشته باشد. در این حالت، بهترین کار استفاده از شیر دوشیده و تغذیه توسط فرد سالم است، باز هم با رعایت کامل نکات بهداشتی.
احتمال انتقال غیرمستقیم از مادر به نوزاد
در واقع خطر اصلی انتقال کووید-۱۹ بین مادر و نوزاد از طریق تماس نزدیک، قطرات تنفسی و لمس اشیای آلوده است؛ نه شیر مادر! بنابراین اصلیترین توصیه برای مادران مبتلا، رعایت دقیق موارد زیر هنگام شیردهی است:
- استفاده از ماسک
- شستوشوی مرتب دستها
- عدم عطسه یا سرفه روی نوزاد
- ضدعفونی سطوح پرتردد
مروری بر مطالعات ایرانی درباره کرونا و شیردهی
مطالعات داخلی عمدتاً همسو با نتایج بینالمللی هستند. پژوهشهای دانشگاه علوم پزشکی تهران، اصفهان و شیراز همگی تأکید دارند که هیچ شواهدی مبنی بر انتقال مستقیم از شیر مادر به نوزاد مشاهده نشده است. در این پژوهشها به مادران توصیه شده که در صورت ابتلا یا مشکوک به کووید-۱۹ همچنان تحت نظارت پزشک به شیردهی ادامه دهند.
خطرات قطع شیردهی برای نوزاد
قطع شیردهی میتواند مشکلات متعددی برای نوزاد ایجاد کند، از جمله:
– تضعیف سیستم ایمنی
– افزایش احتمال ابتلا به عفونتهای رودهای و تنفسی
– افزایش افسردگی پس از زایمان در مادر
– اختلال رشد و توسعه نوزاد
شرایط خاص: مادر مبتلا با علائم شدید
در صورتیکه مادر دچار علائم شدید (نیاز به بستری در بخش مراقبتهای ویژه یا وابستگی به دستگاه تنفس) شود، تصمیم درباره ادامه یا توقف شیردهی باید با نظر پزشک و با توجه به وضعیت بیمار و توصیه تیم مراقبت اتخاذ شود. گاهی اوقات تغذیه با شیر دوشیده از طریق شیشه یا قاشق توسط فرد دیگر انجام میگیرد.
نگرانی درباره انتقال ویروس از راه تماس پوست به پوست
یکی دیگر از نگرانیها، انتقال کرونا از راه تماس پوست مادر به نوزاد است. همانطور که پیشتر اشاره شد، تماس نزدیک و سپس لمس میتواند منجر به انتقال ویروس شود، اما این انتقال از طریق پوست صورت نمیگیرد، بلکه از طریق قطرات و تماس با سطوح آلوده رخ میدهد. اما همچنان فواید تماس پوست به پوست از جمله کاهش استرس نوزاد و بهبود شیردهی بیشتر از خطرات احتمالی است.
پرسشهای متداول درباره شیردهی و کرونا
آیا مادر واکسنزده میتواند به شیردهی ادامه دهد؟
بله، مادرانی که واکسن کرونا دریافت کردهاند نیز بدون هیچ مشکلی میتوانند به شیردهی ادامه دهند. حتی برخی مطالعات نشان دادهاند که آنتیبادیهای ناشی از واکسن در شیر مادر تولید و به نوزاد منتقل میشوند که میتواند به تقویت سیستم ایمنی کودک کمک کند.
آیا ویروس میتواند به جنین یا نوزاد از راه شیر برسد؟
خیر، شواهد علمی تا کنون انتقال مؤثر ویروس از شیر مادر به جنین یا نوزاد را تأیید نمیکند. بیشتر موارد ابتلا در نوزادان از طریق تماس تنفسی و محیط آلوده اتفاق میافتد.
اگر مادر پس از بهبودی از کرونا شیردهی کند چه میشود؟
مادرانی که از کرونا بهبود یافتهاند، میتوانند با خیال راحت به شیردهی ادامه دهند و آنتیبادیهای کسبشده را به نوزاد خود منتقل کنند.
توصیههای کاربردی به مادران شیرده در دوران کرونا
- همیشه دستان خود را قبل از لمس نوزاد خوب بشویید.
- در هنگام شیردهی حتما ماسک بزنید، به خصوص اگر علائم مشکوک دارید.
- از عطسه یا سرفه در نزدیکی صورت نوزاد اجتناب کنید.
- وسایل شیردوشی، بطری و پمپ را بعد از هر بار مصرف کاملاً ضدعفونی کنید.
- در صورت بیماری شدید، از شیردهی مستقیم بپرهیزید و با نظر پزشک شیردوشی کنید.
- در صورت هرگونه نگرانی یا علائم جدی فوراً با پزشک مشورت کنید.
جدیدترین توصیههای پژوهشی و بالینی در سال 2025
تا سال 2025، با تکامل دانش پزشکی و افزایش تعداد مطالعات، شواهد بیشتری درباره ایمن بودن شیردهی در پاندمی کرونا به دست آمده است. انجمن جهانی اطفال (AAP) و متخصصان عفونی بار دیگر ایمن بودن شیردهی را تأیید کردهاند و حتی به اثر محافظتی شیر مادر در انتقال آنتیبادیها اشاره کردهاند. اغلب متخصصان پیشنهاد میکنند حتی در صورت ابتلای مادر، مزایای شیر مادر به طور محسوسی از خطرات احتمالی اندک بیشتر است.
جمعبندی و نتیجهگیری
در جواب پرسش «آیا ویروس کرونا از طریق شیر مادر منتقل میشود؟» باید گفت: انتقال کرونا از راه شیر مادر تا کنون توسط مطالعات علمی معتبر به اثبات نرسیده است و شیردهی حتی برای مادران مبتلا یا مشکوک توصیه میشود، به شرط رعایت کامل نکات بهداشتی. فواید بیشمار شیر مادر از جمله نقش ایمنیبخشی و تغذیهای آن، بسیار بیشتر از ریسک ناچیز انتقال احتمالی است. با رعایت دقیق بهداشت فردی، استفاده از ماسک و ضدعفونی مکرر وسایل، مادران با آرامش خاطر میتوانند به یکی از ارزشمندترین وظایف خود ادامه دهند.
—
منابع معتبر (جهت مطالعه بیشتر):
– دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت (WHO) درباره شیردهی و کووید-۱۹
– گزارش علمی CDC آمریکا درباره کرونا و شیر مادر
– مقالات منتشر شده در JAMA Pediatrics و Lancet Child & Adolescent Health
– انجمن اطفال ایران و نشریههای تخصصی کودکان
سخن پایانی
در شرایط همهگیری کرونا، آگاهی مادران درباره شیردهی درست، حفظ آرامش، حمایت خانواده و دریافت مشاوره پزشکی تخصصی بسیار اهمیت دارد. هیچ مانعی بدون دلیل بالینی جدی برای ادامه شیردهی وجود ندارد و سلامتی نوزاد و مادر در گرو علم و مراقبتهای صحیح خواهد بود.
پست های مرتبط
درباره نویسنده
