ویروس کرونا چشمی

ویروس کرونا چشمی یکی از عوارض کمتر شناخته‌شده اما مهم بیماری کووید-۱۹ است که می‌تواند به شکل مستقیم یا غیرمستقیم به چشم و ساختارهای اطراف آن حمله کند و علائمی همچون قرمزی، التهاب، سوزش، آب‌ریزش و حتی اختلالات بینایی ایجاد نماید؛ بنابراین آگاهی از تأثیر ویروس کرونا بر چشم و راه‌های پیشگیری و درمان آن اهمیت زیادی دارد.

ویروس کرونا چشمی چیست؟

ویروس کرونا چشمی به مشکلات و علائم چشمی ناشی از عفونت ویروس SARS-CoV-2 اطلاق می‌شود که علاوه بر عوارض تنفسی، توانایی نفوذ و بروز عوارض در سیستم بینایی انسان را نیز دارد. مطالعات بالینی تأیید می‌کنند که درصدی از مبتلایان به کووید-۱۹، چه به صورت خفیف و چه شدید، علائم چشمی را تجربه می‌کنند که این علائم می‌تواند اولین، ثانویه یا حتی تنها نشانه بیماری باشد.

شایع‌ترین علائم چشمی کرونا

علائم چشمی ناشی از کرونا بسیار متنوع‌اند، اما چند علامت غالب در موارد مختلف گزارش شده است:

– قرمزی چشم (Conjunctivitis)

– سوزش و احساس جسم خارجی در چشم

– آب‌ریزش چشم

– خارش و التهاب ملتحمه (ورم و قرمزی سطح چشم)

– افزایش حساسیت به نور (فوتوفوبیا)

– تاری دید یا اختلال موقت بینایی

– تورم پلک‌ها

– ترشح چرکی یا آبکی از چشم

این علائم هم در مراحل اولیه بیماری و هم در طول دوره بیماری یا حتی پس از بهبود، ممکن است بروز پیدا کند.

سازوکار اثر ویروس کرونا بر چشم

ویروس SARS-CoV-2 گیرنده‌های ACE2 را در سلول‌های انسانی هدف قرار می‌دهد که این گیرنده‌ها نه‌تنها در ریه بلکه در بافت‌های چشم، به‌ویژه ملتحمه و قرنیه نیز وجود دارند. ویروس می‌تواند از طریق قطرات تنفسی، دستان آلوده یا حتی اشک وارد چشم شود و با چسبیدن به این گیرنده‌ها باعث بروز التهاب و علائم چشمی گردد.

راه‌های انتقال ویروس کرونا به چشم

چشم می‌تواند نقطه ورود و یا علامت‌دهی عفونت کرونا باشد:

1. انتقال مستقیم: ویروس هنگام عطسه، سرفه یا لمس چشم با دست آلوده، مستقیماً به چشم راه پیدا می‌کند.
2. از طریق مجاری اشکی: با آلوده شدن سطح چشم، ویروس می‌تواند از طریق مجرای اشکی به بینی و بعد به ریه‌ها سرایت کند.
3. انتقال معکوس: فرد مبتلا با مالیدن چشم، ویروس را روی سطح چشم پخش می‌کند.

اهمیت علائم چشمی به عنوان نخستین علامت کرونا

در برخی موارد نادر، اولین نشانه ابتلا به کرونا می‌تواند یک علامت چشمی مانند التهاب یا قرمزی باشد. متأسفانه این موضوع گاهی توسط بیمار و حتی کادر درمان نادیده گرفته می‌شود و ممکن است باعث انتقال ویروس به دیگر افراد شود.

تفاوت بیماری‌های چشمی معمولی با عفونت چشمی کرونا

علائم چشمی کرونا در نگاه نخست مشابه سایر عفونت‌های ویروسی یا آلرژیک چشم (مثلاً ورم ملتحمه) هستند، اما در صورت همراهی با سایر نشانه‌های عمومی کرونا مثل تب، تنگی نفس و سرفه باید به کرونا مشکوک شد. همچنین در شرایط پیک بیماری، هرگونه قرمزی چشم با احتیاط بیشتری پیگیری می‌شود.

آیا ویروس کرونا می‌تواند از طریق چشم منجر به نابینایی شود؟

تا امروز موارد نادری از عوارض شدید چشمی مانند التهاب قرنیه یا رتینوپاتی گزارش شده که تهدیدکننده بینایی دائمی بوده‌اند. اما غالب موارد، مشکلات چشمی مرتبط با کرونا خفیف و موقتی‌اند و به درمان حمایتی پاسخ می‌دهند. البته مبتلایان با بیماری‌های زمینه‌ای چشم یا ناقص بودن سیستم ایمنی بیشتر در معرض عوارض شدید هستند.

نقش مراقبت‌های فردی و پیشگیرانه

– استفاده از عینک‌های محافظ یا عینک طبی به عنوان سد فیزیکی

– خودداری از دست زدن به چشم مگر با دست‌های تمیز

– شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون

– ضدعفونی کردن دست‌ها قبل و بعد از لمس چشم، لنز یا عینک

این نکات برای کادر درمان، کسانی که از لنزهای تماسی استفاده می‌کنند و افراد دارای بیماری مزمن چشمی دوچندان اهمیت دارد.

تشخیص مشکلات چشمی مرتبط با کرونا

تشخیص عمدتاً بالینی است؛ یعنی با اخذ شرح حال و معاینه چشم توسط چشم‌پزشک انجام می‌شود. گاهی برای افتراق از سایر علل، سواب از ملتحمه انجام شده و به روش PCR از نظر ویروس کرونا بررسی می‌شود. بهترین تشخیص زمانی میسر است که شرح حال دقیق از سایر علائم سیستمیک بیماری نیز گرفته شود.

درمان عوارض چشمی ناشی از کرونا

درمان علائم چشمی معمولاً حمایتی بوده و شامل موارد زیر است:

– استفاده از قطره‌های اشک مصنوعی برای تخفیف سوزش و خشکی چشم

– داروهای ضدالتهاب موضعی (در صورت تجویز پزشک)

– رعایت بهداشت فردی و عدم لمس چشم

– پرهیز از استفاده خودسرانه قطره‌های کورتونی و آنتی‌بیوتیکی

– استراحت کافی برای تقویت سیستم ایمنی بدن

در موارد شدید، نیاز به درمان اختصاصی تحت نظر چشم‌پزشک وجود دارد.

عوارض نادر چشمی کرونا

گرچه عمده مشکلات چشمی کرونا خفیف‌اند، اما عوارض نادر و جدی نیز گزارش شده است:

– یووئیت (التهاب لایه میانی چشم)

– اپی‌اسکلریت (التهاب سطحی سفیدی چشم)

– نوریت اپتیک (التهاب عصب بینایی)

– زخم‌های قرنیه

– ترومبوز ورید شبکیه

در این موارد، مراجعه فوری به چشم‌پزشک ضروری است.

کرونا و بیماران با بیماری‌ زمینه‌ای چشمی

افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن چشمی مانند گلوکوم، دیابت، یا بیماری‌های خودایمنی در صورت ابتلا به کرونا باید با پزشک خود مشورت کنند تا تغییرات دارویی یا اقدامات ویژه لازم انجام گیرد.

سؤالات پرتکرار در مورد کرونا و چشم

آیا امکان انتقال کرونا از طریق اشک وجود دارد؟

مطالعات نشان می‌دهند ویروس می‌تواند در اشک هم یافت شود، اما انتقال از این طریق نسبتا نادر و بیشتر در برخورد مستقیم و نزدیک رخ می‌دهد.

اگر فقط قرمزی یا التهاب چشم داشته باشم، آیا کرونا دارم؟

قرمزی چشم می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد. اگر هم‌زمان علائم شبه کرونا یا تماس با فرد مبتلا داشته‌اید، بهتر است با پزشک مشورت کنید.

آیا زدن عینک محافظ کافی است؟

استفاده از عینک تا حد قابل توجهی از ورود قطرات به سطح چشم جلوگیری می‌کند، اما کامل نیست و باید دیگر توصیه‌ها را هم رعایت کنید.

کرونا و لنزهای تماسی

افرادی که از لنز تماسی استفاده می‌کنند بیشتر در معرض آلودگی چشمی قرار دارند، چرا که با دست زدن مکرر به چشم، ریسک انتقال افزایش می‌یابد. باید بهداشت دست و لنز به دقت رعایت شود و در صورت بروز علائم چشمی، استفاده از لنز متوقف گردد.

اهمیت آگاهی‌رسانی عمومی

با توجه به این‌که عوارض چشمی کرونا گاهاً گمراه‌کننده یا خفیف هستند، آموزش عمومی درباره نقش چشم در انتقال و بروز کرونا بسیار مهم است. رسانه‌ها، شبکه‌های مجازی و پزشکان باید به این جنبه توجه بیشتری داشته باشند.

نقش چشم‌پزشکان و کادر درمان

چشم‌پزشکان باید با هوشیاری بالا بیماران را ارزیابی کرده و در صورت شک به کرونا، مراقبت‌ها و اقدامات حفاظتی را به کار گیرند. بسیاری از پرسنل درمانی نیز بایستی تجهیزات محافظ چشم را در بخش‌های دارای بیماران کرونایی استفاده کنند.

تجربه مبتلایان و روایت‌ها

برخی بیماران گزارش داده‌اند که در دوران کرونا فقط علائم چشمی خفیفی مانند قرمزی یا سوزش داشته‌اند و تا زمان مثبت شدن تست PCR خود متوجه مبتلا بودن نشده‌اند. برخی دیگر طی بیماری دچار درد و التهابات جدی‌تر چشمی شده‌اند. تجربه این بیماران نشان می‌دهد توجه و آگاهی می‌تواند در پیشگیری از انتقال بسیار مؤثر باشد.

پیشگیری از کرونا چشمی در محیط کار و منزل

– استفاده از ماسک و عینک محافظ در محیط‌های پرخطر

– خودداری از مالیدن چشم‌ها

– تهویه کافی محیط

– ضدعفونی مداوم سطوح پر تماس

– توصیه به کودکان برای شست‌وشوی دست و عدم بازی با چشم

کودکان و کرونا چشمی

کودکان گاه در سنین پایین تنها علائم چشمی را بروز می‌دهند. والدین باید در صورت مشاهده قرمزی غیرمعمول و یا ترشح از چشم کودک، به پزشک مراجعه کنند.

نقش پژوهش‌های جدید در شناسایی عوارض چشمی کرونا

پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند که عوارض چشمی حتی ماه‌ها پس از بیماری نیز ممکن است بروز کند و سندرم Long COVID گاهی با مشکلات چشمی مزمن همراه است.

نتیجه‌گیری

ویروس کرونا می‌تواند چشم و ساختارهای اطراف آن را به طرق مختلفی درگیر کرده و علائم گوناگون و گاه مبهمی ایجاد کند؛ بنابراین هر نشانه چشمی جدید، به‌خصوص در دوران همه‌گیری، باید جدی گرفته شود و افراد لازم است با رعایت بهداشت، پرهیز از لمس چشم و مراجعه سریع در صورت بروز علائم، از سلامت بینایی خود محافظت کنند. آگاهی و آموزش عمومی پیرامون کرونا چشمی، بهترین سلاح پیشگیری و محافظت از جامعه است.